Son yıllarda en çok duyduğumuz psikolojik rahatsızlıklardan biri “Narsizm”... Klinik tanıyı bizim koymamız mümkün olmasa da o kadar çok gündem oldu ve hatta dizisi çekildi ki her birimizin mutlaka konu hakkında bir bilgisi oldu. “Kral Kaybederse” dizisini izleyenler bilir. Halit Ergenç’in hayat verdiği Kenan Baran karakteri narsistik kişilik bozukluğunun hayat bulmuş haliydi… Tabii tüm bunların içinde hiç yoktan konunun uzmanı olmayan kişiler tarafından “narsist” tanısı almış insanlar da bulunuyor. Peki, gerçekten narsizm nedir ne değildir?
Suda yansıyan kendi görüntüsüne âşık mitolojik karakter Narcissus…
Narsizm kelimesi suda yansıyan kendi görüntüsüne âşık olup, ulaşılamaz aşkının kurbanı haline gelen Yunan mitolojik karakter Narcissus’tan geliyor. Narcissus’un öyküsü kısaca şöyle anlatılır: Narcissus, ırmak ilahı Kephissos ile arındırıcı suların bekçi perisi Liriope’nin oğlu olarak doğar. Bir kahin, ebeveynine Narsis’in dünyada, kendi yüzünü görmediği sürece yaşayacağını bildirir. Narsis bir gün bir su birikintisine dökülen bir kaynağın yanına gelir ve su birikintisine doğru eğilerek oradaki sudan içmeye başlar. Doğal olarak, bu sırada, birikintide yansıyan yüzünü görür. Kendi yüzünü görünce önce şaşkınlığa düşer, sonra kendini hayranlıkla seyre dalar ve kendisine âşık olur.
Psikoterapist Cem Keçe ise yazdığı "Sevemez Kimse Beni Benim Sevdiğim Kadar" kitabında narsistik kişilik bozukluğuna ilişkin şu ifadeleri kullanıyor: “Narsisizm, özsevi, özsevgi, özsaygı, özdeğer, ego saygısı, kendilik değeri diye tanımlanıyor. İnsanın kendi değeri ve değerliliği konusunda hissettikleri olarak biliniyor. Kişinin kendisiyle ilgili hissettiği güzel duygulara çoğu zaman ihtiyacı oluyor. Yoksa diğerleriyle iletişim kuramıyor, hatta sokağa çıkamaz bir hale gelebiliyor. Şu halde narsisizm patolojik bir durum değil... Çünkü kişinin uyumlu yaşayabilmesi için, kendini ölçüyü kaçırmadan sevmesi, kendini beğenmesi, değerli görmesi gerekiyor. Bu sevgiye narsisizm deniyor. Narsisizm bu anlamıyla doğal bir ihtiyaç... Kişinin kendini beğenmesine, önemli ve değerli biri olarak kabul etmesine izin verilmezse aşağılık kompleksiyle beslenen narsisistik kişilik ile karşı karşıya kalınabiliyor.”
Özsaygı, özdeğer ve özgüven sahibi insanlara baktığımızda, narsistlerdeki gibi kendileriyle ilgili olumlu hislere ve düşüncelere sahip olduklarını görürüz ancak arada temel bir fark vardır: Özgüven sahibi insanlar zayıf yanlarının ve eksikliklerinin farkındadır. Kendilerini oldukları gibi kabul ederler ve başkalarının onayı ya da hayranlıklarına, narsistlerin ihtiyaç duyduğu şekilde ihtiyaç duymazlar. Narsistlikle karıştırılan kendine değer verme, özgüven, özsaygı gibi birkaç kavram var. Özgüveni olan, kendisine değer veren, kendisine saygı duyan bir insan narsist midir? Aralarındaki farklar nelerdir? Bunları biraz incelemek isterseniz şuraya tıklayabilirsiniz: Kendine değer verme ve narsistlik
Öz saygıyı geliştirmek için 7 günlük ritüel
Partnerinizin narsist olduğunu gösteren işaretler…
Bencil, kendine odaklı veya eleştiriyi kaldıramayan biri olmak otomatik olarak narsist anlamına gelmez. Üstelik narsisistik özelliklere sahip olmak, klinik bir tanı olan narsisistik kişilik bozukluğuna (NPD) sahip olmakla aynı şey değildir. Kötü davranan bir partner ile narsistik davranış arasındaki farkı nasıl anlayabiliriz? Uzmanlar, narsisizmin gerçekte ne anlama geldiğini, narsistik özelliklere sahip biriyle çıktığınızda ortaya çıkabilecek belirtileri ve bunlardan bazılarının size çok tanıdık gelmesi durumunda ne yapmanız gerektiğini açıklıyor. Tekrar belirtmek gerekirse, bu belirtilerin hiçbiri tek başına bir kişinin narsist veya narsistik kişilik bozukluğuna sahip olduğu anlamına gelmez. Daha önemli olan, bu davranışların zaman içinde tutarlı bir şekilde tekrarlanıp tekrarlanmadığı ve daha da önemlisi, bu davranış kalıbının sizi ve ilişkinizi nasıl etkilediğidir.
1- Başlangıçta çok şanslı olduğunuzu düşündürürler
Narsistik özelliklere sahip biriyle birlikte olmak ilk zamanlarda piyango kazanmış gibi hissettirir. Durmaksızın gelen mesajlar, abartılı iltifatlar, aşırı özenli buluşmalar ve aranızdaki bağın ne kadar özel olduğuna dair konuşmalar... Prof. Dr. Suzanne Degges-White “Narsistler, potansiyel bir partneri olabildiğince özel hissettirmek için sevgi bombardımanı konusunda ustadırlar” diyor. Bir diğer uzman Psikolog Dr. Golee Abrishami ise şu ifadeleri kullanıyor: “Size yoğun ilgi gösterecekler, iltifat edecekler ve kendinizi özel hissetmenizi sağlayacaklar. Kendinizi seçilmiş hissetmenizi sağlayacaklar.”… Elbette, birinin size aşırı ilgi göstermesi otomatik olarak aşırı sevgi gösterisi anlamına gelmez veya narsistik özellikler sergilediği anlamına gelmez. Önemli olan genel davranış biçimidir.
Bu noktada aşk bombardımanı olarak dilimize çevrilen love bombing hakkında da bir şeyler bilmek önem taşıyor: Love bombing nedir?
2- Konu döner dolaşır kendilerine gelir
Konuşmaların başlangıçta sizinle ilgili olsa bile nereye doğru yöneldiğine dikkat edin. Abrishami, "İşaretlerden biri, ne hakkında konuşursanız konuşun, konuşmaların sürekli olarak onlara geri dönmesidir" diyor. Diyelim iş yerinde zor bir gün geçirdiniz ve bunu o kişiye anlatıyorsunuz… Konu bir yerde dönüp dolaşıp yine size değil ona geliyorsa bir düşünün deriz… Bu, sizin hakkınızda hiç soru sormadıkları veya hayatınızla ilgilenmedikleri anlamına gelmez. Ancak onların duyguları, deneyimleri ve başarıları sürekli olarak ön plana çıkarılırken, sizinkiler küçümseniyor, bir kenara itiliyor veya onlardan bahsetmek için bir fırsata dönüştürülüyorsa, bu dikkate değer bir durumdur.
Size mi aşık, kendine mi?
3- İnsanları faydalarına göre sınıflandırırlar
Partnerinizin “ihtiyaç duymadığı” kişilere nasıl davrandığını gözlemlemek işe yarayabilir. Kendilerinden bir şey elde edemeyecekleri diğer kişilerle nasıl etkileşim kurduklarına dikkat edin. Bu size anlamlı bir veri verecektir.
4- Başkalarının onları nasıl gördüğüne çok önem verirler
Narsisistik özelliklere sahip biri için dış görünüş çok önemlidir; buna ilişkinizin diğer insanlar tarafından nasıl algılandığı da dahildir. Bir narsisist, kamuoyu önünde itibar kaybettiğini hissettiğinde, bu durum içsel olarak büyük bir sıkıntıya yol açar çünkü başarısızlığı kaldıramazlar ve kamuoyu önünde aşağılanmak onlar için en kötü başarısızlık türüdür..
İlginizi çekebilir: Narsistliğin 7 önemli işareti
5- Sevgileri koşullu hale gelmeye başlar
Başlangıçtaki tüm ilgi, zamanla ihtiyaçlarını ne kadar iyi karşıladığınıza giderek daha fazla bağlı hale gelebilir. İlgileri sadece sizinle birlikte olmaktan keyif aldıkları için değil, ihtiyaçlarını ne kadar iyi karşıladığınıza veya onları ne kadar iyi yansıttığınıza bağlı hale gelir. Onları kendilerini iyi hissettirdiğinizde sevgi, övgü veya sıcaklık kolayca sunulabilir; ancak onlarla aynı fikirde olmadığınızda, bağımsızlığınızı ortaya koyduğunuzda veya onların oynamanızı istediği rolü oynamayı bıraktığınızda ortadan kaybolabilirler.
6- Samimi bir şekilde özür dilemekte veya sorumluluk üstlenmekte zorlanırlar
Herkes zaman zaman savunmaya geçer, ancak narsistik özellikler söz konusu olduğunda sorumluluk almak özellikle zor olabilir. Özür dileyebilirler ancak bu genellikle bir gerekçeyle birlikte gelir veya bir şekilde sorunun sizde olduğu şeklinde tersine döner. Kendisi hatalı olduğu halde sizden özür bekler… Konuşmanın, sizin gündeme getirdiğiniz konudan, o konuyu gündeme getirmenin neden yanlış olduğuna doğru hızla kaydığını fark edebilirsiniz. Narsistik bir kişiyle yaşanan çatışma, soruna siz neden olmasanız bile, çoğu zaman onarım işini sizin yapmanızla sonuçlanır.
İlginizi çekebilir: İçten bir özür dilemek için...
7- Sınır koyduğunuzda tepki verirler
Sınır koymak, sağlıklı her ilişkinin normal bir parçasıdır, ancak narsistik özelliklere sahip biri bunu reddedilme olarak algılayabilir. Sınırlar özellikle zor olabilir çünkü bir sınır reddedilme olarak algılanabilir, bu nedenle suçluluk, öfke veya koyduğunuz sınırın neden adil olmadığına dair ani bir tartışma yaşanabilir.
Aşk mı? Manipülasyon mu?
8- Hayatlarında yer alan herkes bir şekilde sorun teşkil eder
Eğer sevgiliniz çevresindeki insanların hiçbirinin iyi olmadığını düşünüyorsa aklınıza bir soru işareti eklemelisiniz. Partnerinizin her zaman masum taraf olması insan ilişkileri açısından pek mümkün değildir. Uzmanlara göre narsistik özelliklere sahip kişiler geçmiş ilişkilerini anlatırken kendilerini kurban olarak konumlandırabilirler ve işlerin ters gitmesinde kendi rollerinden ziyade eski sevgililerinin hatalarını vurgulayabilirler.
9- Kendilerini güvensiz veya reddedilmiş hissettiklerinde ilişkiyi tehdit ederler
Narsisistik özelliklere sahip biri, aradığı onayı artık sağlamadığınızı hissettiğinde, kontrol duygusunu yeniden kazanmaya çalışabilir. Bu durum ayrılmakla tehdit etmek, ilişkiyi gerçekten bitirmek, sizin önünüzde başkalarıyla flört etmek veya başka seçeneklerinin olduğunu size sürekli hatırlatmak şeklinde kendini gösterebilir.
10- Artık kendinizi kendiniz gibi hissetmezsiniz
Dikkate alınması gereken en önemli şeylerden biri, ilişkinin size nasıl hissettirdiğidir. Birçok insan, yaşadıkları deneyim sürekli küçümsendiği veya başka bir yöne çekildiği için kendinden şüphe duymaya ve aşırı tepki verip vermediklerini veya çok hassas olup olmadıklarını merak etmeye başlıyor. Öz saygınız da haliyle zaman içinde zarar görüyor. Sürekli kendinizi sorguluyorsanız, diken üstünde yürüyorsanız veya ilişki başlamadan öncekinden daha küçük hissediyorsanız, bu duygular önemlidir; partnerinizin narsistik kişilik bozukluğu veya başka bir teşhisi olup olmaması fark etmez.
Bir narsistin zihninde olup bitenler
Peki, eğer narsist biriyle birlikte olduğunuzu düşünüyorsanız ne yapmalısınız?
Öncelikle, ilişkinizde bir şeylerin yolunda gitmediğine karar vermek için partnerinizin narsist olup olmadığını mutlaka anlamanız gerekmediğini unutmayın. Tek bir olaya değil, zaman içindeki davranış kalıplarına dikkat edin. Tek bir kötü konuşma size pek bir şey anlatmaz ancak bu kişinin yanında sürekli olarak küçümseme, suçu başkasına atma veya kendinizi küçük hissetmenize neden olacak davranışlar sergilemesi çok şey ifade eder.
Bu tür davranışlar gözlemliyorsanız, kendi ihtiyaçlarınız ve sınırlarınız konusunda net olmanızı ve bu sınırları partnerinizin davranışlarını kontrol etmeye çalışmak yerine kendi yapacaklarınızla ilgili olması oldukça önemlidir. Dışarıdan bir bakış açısı almak da yardımcı olabilir. Güvendiğiniz bir arkadaşınızla veya terapistinizle konuşmanız ve ne istediğinizi anlamak için zamana ihtiyacınız varsa, işleri yavaşlatmak veya bir süre uzaklaşmanız iyi olabilir…
Bir narsistten en az hasarla boşanmanın 8 yolu
Referanslar
Rachel Varina, Julia Pugachevsky. "Think You’re Dating a Narcissist? Look for These 11 Signs". Şuradan alındı: https://www.cosmopolitan.com/relationships/a73560241/signs-youre-dating-a-narcissist/ (31.08.2026).
Cem Keçe. ""Sevemez Kimse Beni Benim Sevdiğim Kadar" kitabı.
"Narkissos.". Şuradan alındı: https://tr.wikipedia.org/wiki/Narkissos
Konu ile ilgili ilginizi çekebilecek içeriklerimiz:
Çocuklukta görülen narsisizm nasıl önlenir?
Narsist biriyle ebeveynlik yapıyor olabilir misiniz?
Çocuğunuz narsist mi?
Narsist ebeveynlerle büyümenin sessiz travması
