Lise veya üniversite sınavlarına hazırlanan gençlerin evindeki gerginlik artık hepimiz için tanıdık bir tablo haline geldi. Öğrencilerin ‘ya kazanamazsam’ kaygısı yaşaması genellikle geçici bir sancı olarak görülüyor olsa da, yeni bir bilimsel çalışma, bu baskının faturasının düşünülenden çok daha ağır olabileceğini gösteriyor.
University College London (UCL) tarafından yürütülen ve Lancet Child and Adolescent Health dergisinde yayımlanan araştırma, ergenlik dönemindeki sınav kaygısının, yetişkinliğin ilk yıllarına kadar uzanan ciddi ruh sağlığı sorunlarına kapı araladığını kanıtladı.
Sınav bitiyor ama etkisi 10 yıl sürüyor
Araştırmacılar 1990’ların başında doğan yaklaşık 5 bin genci kapsayan geniş çaplı bir veri setini inceledi. Gençlerin 15 yaşındayken hissettikleri okul baskısı ve sınav kaygısı ölçüldü; ardından bu kişilerin ruh sağlıkları 24 yaşına kadar düzenli olarak takip edildi.
Sonuçlar oldukça çarpıcı: 15 yaşında okul başarısı konusunda yoğun endişe duyan veya ailesinden baskı gören gençlerin, 20’li yaşların ortalarına geldiklerinde bile depresyon ve kendine zarar verme risklerinin akranlarına göre belirgin şekilde yüksek olduğu görüldü.
Çalışmanın verilerine göre, akademik baskıdaki her bir puanlık artış, 16 yaşındaki depresyon riskini yüzde 25, kendine zarar verme riskini ise yüzde 8 oranında artırıyor. Daha da endişe verici olan, bu etkinin üniversite çağında veya iş hayatına atıldıktan sonra da kaybolmaması.
Araştırma, okul stresi yüksek olan gençlerin, 24 yaşına geldiklerinde intihar girişiminde bulunma olasılıklarının, daha az baskı hissedenlere göre yüzde 16 daha fazla olduğunu ortaya koydu.
Sınav sonrası stresiyle başa çıkma taktikleri
Uzmanlar uyarıyor: "Baskı motive etmiyor, hasta ediyor"
Prof. Gemma Lewis, akademik baskının gençler için en büyük stres kaynaklarından biri olduğunu vurguluyor. Lewis’e göre, “Okulda başarılı olmak için belirli bir miktar baskı motive edici olabilir ancak bunun dozu kaçtığında sonuçları ruh sağlığı için yıkıcı hale geliyor”.
Uzmanlar, eğitim sisteminin tek bir sınava endeksli yüksek riskli yapısının (Türkiye'deki LGS veya YKS gibi) bu stresi körüklediğini belirtiyor. İngiltere’deki Young Minds vakfından Paul Noblet ise durumu şöyle özetliyor: “Kanıtlar çok net: Akademik baskılar gençlerin ruh sağlığına zarar veriyor. Odak noktasının yıl sonu sınavlarından süreç odaklı değerlendirmelere kayması gerekiyor”.
Rapor, okulların sadece akademik başarıya değil, öğrencilerin duygusal dayanıklılığını artıracak gevşeme tekniklerine ve sosyal-duygusal öğrenme programlarına da odaklanması gerektiğini öneriyor.
Ailelere düşen görev ise, başarıyı sadece notlarla ölçmemek. Uzmanlar, sınav dönemlerinde ebeveynlerin akademik baskıyı azaltarak çocuklarını fiziksel aktiviteye, sosyalleşmeye ve yeterli uykuya teşvik etmelerinin, uzun vadeli ruh sağlığı için en koruyucu faktör olduğunu belirtiyor.
Kaynak: Anna Bawden. "More exam stress at 15 linked to higher risk of depression as young adult – study". Şuradan alındı: https://www.theguardian.com/education/2026/feb/12/exam-stress-higher-risk-depression-self-harm-study.
Stres ve kaygı ile başa çıkma yolları
Sınav kaygısından kurtulma ve başarılı olma taktikleri
