Yıllardır popüler olan, çocuğun her duygusunu doğrulayan ve sürekli açıklama yapmayı gerektiren ‘Şefkatli Ebeveynlik’ akımı, yerini daha sert ve net bir yaklaşıma bırakıyor olabilir. Sosyal medyada hızla yayılan “FAFO” akımı, çocukları pamuklara sarmak yerine hareketlerinin bedelini ödemeye teşvik ediyor.
Çocukların markette kendini yere atması, montunu giymemek için direnmesi ya da “muzu soymasaydın!” diye ağlama krizine girmesi karşısında ebeveynlerin nasıl davranması gerektiği hep tartışılan bir konu. Son on yılda yaygınlaşan ebeveynlik anlayışı, ‘şefkatli ebeveynlik’ (gentle parenting) tanımından yola çıkarak çocuğun seviyesine inmeyi, gözlerinin içine bakarak duygularını doğrulamayı ve sabırla açıklama yapmayı öneriyordu. Ancak yorulan ebeveynler, nazik bir şekilde “yap da gör!” demenin bir yolunu bulmuş olabilir.
The Guardian'da yer alan habere göre, ebeveynlik dünyasında trend artık başka tarafa yöneliyor. Sosyal medya platformlarında yükselişe geçen yeni akımın adı: FAFO (Fuck Around and Find Out). Türkçeye en kibar haliyle “Git kurcala ve sonucuna katlan” olarak çevrilebilecek bu yaklaşımın, modern ebeveynlerin tükenmişliğine bir tepki olarak doğduğu söyleniyor.
FAFO ebeveynlik akımı nedir?
FAFO yaklaşımı, özünde çocuğun davranışlarının doğal sonuçlarıyla yüzleşmesine izin vermek anlamına geliyor.
Guardian'ın aktardığı bir örnekte, çocuğu okula giderken arabada yaramazlık yapan bir anne, çocuğun tabletini camdan dışarı atıyor ve kırık ekranı videoya çekiyor. Bir başka örnekte, “Evden gidiyorum” diyen küçük çocuğuna “Güle güle” deyip kapıyı kapatan ve dışarıda bırakan bir anne görülüyor.
Daha günlük ve hafif örneklerde ise; montunu giymek istemeyen çocuğa yalvarmak yerine üşümesine izin vermek veya oyuncağını toplamazsa ve biri üzerine basıp kırarsa yenisini almamak gibi “doğal bedeller” ödetiliyor.
Uzmanlara göre bu akımın yükselişinin arkasında, ebeveynlerin sürekli müzakere eden, her şeyi açıklayan ve çocuğu her türlü olumsuzluktan koruyan türde bir ebeveynlik modelinden bunalması yatıyor.
Psikolog Dr. Emma Svanberg, şefkatli ebeveynliğin yanlış anlaşıldığını ve ebeveynlerin çocuklarının her duygusunu yönetmek zorunda hissettikleri için tükendiklerini belirtiyor. FAFO, ebeveynlere rahatlama ve kontrolü geri alma izni veriyor. Ayrıca 90'lı yılların daha otoriter ve “eski toprak” ebeveynlik tarzına duyulan nostalji de bu sert dönüşü besliyor.
Rehber: Tersine ebeveynlik
Ders vermek ve utandırmak arasındaki ince çizgi
Uzmanlar bu akımın tehlikeli bir boyutu olduğu konusunda uyarıyor. Çocuğun hatalarından ders çıkarmasını sağlamakla, onu duygusal olarak yalnız bırakmak arasında ince bir çizgi var.
Dr. Svanberg'e göre tehlike şu: “Çocuklar sadece sonuçlardan değil, o sonuçlar yaşanırken yetişkinlerin onlara nasıl eşlik ettiğinden de öğrenirler.”
Eğer ebeveyn, çocuğu zor durumdayken “Sana söylemiştim, oh olsun” tavrıyla geri çekilirse veya onu cezalandırıcı bir tavırla yalnız bırakırsa; çocuk bağımsızlığı değil, utancı ve güvensizliği içselleştiriyor. Bu da ileride ebeveynle güven bağının zedelenmesine yol açabiliyor.
Asıl mesele dengeyi kurabilmek
Aslında şefkatli ebeveynlik kavramı da sanılanın aksine, çocuğa sınırsız bir özgürlük alanı tanımak değil. Uzmanlar sağlıklı olan yaklaşımın helikopter ebeveynlik ile ihmalkarlık arasındaki o ince dengeyi bulmak olduğunu savunuyor. Bu denge, çocuğun her sorunu ebeveyni tarafından çözülen bir birey gibi yetiştirilmesini engellerken, aynı zamanda hatalarının sonuçlarıyla baş başa kaldığında duygusal destekten mahrum bırakılmamasını içeriyor.
Örneğin, çocuğun montunu giymeyi reddettiği bir senaryoda, ebeveynin sürekli ısrar etmesi veya zorla giydirmesi yerine, (hava şartları tehlikeli olmadığı sürece) çocuğun üşüme hissini deneyimlemesine izin vermek sağlıklı bir öğrenme süreci olarak kabul ediliyor. Ancak burada kritik olan nokta, çocuk hatasının bedelini öderken ebeveynin takındığı tavırdır. Çocuğun oyuncağını toplamadığı için kırılması gibi bir durumda, ebeveynin "Ben sana demiştim, oh olsun" gibi utandırıcı bir tavır takınması yerine, çocuğun yaşadığı üzüntüye eşlik etmesi ve yanında olması gerekiyor.
Çocuklar hayatlarını çevreleyen net sınırlara ve kurallara ihtiyaç duyar. Ancak bu kuralların korku, utandırma veya ders verme sertliğiyle değil; tutarlı, güvenli ve şefkatli bir rehberlikle öğretilmesi gerekir. FAFO akımı, günümüz ebeveynlerinin tükenmişliğine bir isyan niteliği taşısa da, kalıcı çözümün çocukla kurulan bağı koparmaktan geçmediği açık.
İlginizi çekebilir: Yeni nesil ebeveynlik anlayışı, C tipi ebeveynlik
Kaynak: Emine Saner. "The rise of Fafo parenting: is this the end of gentle child rearing?" (2026) Şuradan alındı: https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2026/jan/29/the-rise-of-fafo-parenting-is-this-the-end-of-gentle-child-rearing
