Baş ağrısı denince akla ilk gelen ve yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren migren, kadınları çok daha sert ve acımasız bir şekilde vuruyor. İstatistiksel veriler, dünya genelindeki kadınların yüzde 20,7'sinin migrenle mücadele ettiğini, erkeklerde ise bu oranın sadece yüzde 9,7'de kaldığını gösteriyor.
İşin en dikkat çekici yanı ise bu uçurumun çocukluk döneminde var olmaması; kız ve erkek çocuklarında ergenlik dönemine kadar eşit görülen migren sıklığı, ergenlikle birlikte kadınlarda adeta bir patlama yaşıyor. Dr. Andrew Charles, bu durumun üreme çağındaki kadınlarda hormon dalgalanmalarıyla doğrudan bağlantılı olduğunu, menopoz sonrasında ise birçok kadında migrenin hafiflediğini belirtiyor.
Dalgalanan hormonlar ve tetiklenen ağrılar
Kadınların biyolojisinde migren ataklarını bu denli tetikleyen faktörleri araştıran uzmanlar, özellikle hormonlar üzerinde yoğunlaştı. Nörolog Dr. Farah Khan, suçlunun tek bir hormon olmadığını vurguluyor. Dr. Khan’a göre, östrojen ve progesteron hormonlarının bir araya gelmesi ve bu hormonların sürekli dalgalanan yapısı, yüksek seviyede olmalarından çok daha büyük bir tetikleyici güç oluşturuyor. Adet döngüsüyle uyumlu bir şekilde ortaya çıkan bu duruma menstrüel migren adı veriliyor ve kadınlar genellikle döngülerinin belirli dönemlerinde bu şiddetli ağrılarla baş başa kalıyor. Ancak adet döngüsü düzensiz olan kadınlarda bu ilişkiyi tespit etmek ve doğru tedaviyi planlamak çok daha karmaşık bir hal alıyor.
Adet döneminde başınız ağrımasın
Dişi farelerin beyni detaylıca incelendi
Nöroloji profesörü Dr. Tallie Z. Baram’ın yürüttüğü ve prestijli bilimsel dergi Neuron’da yayımlanan yeni bir araştırma bu hormonal döngünün arkasındaki gizemli mekanizmayı anlamaya çalıştı. Araştırmacılar, laboratuvarda dişi fareler üzerinde yaptıkları deneylerde östrojen hormonunun beyin üzerindeki etkilerini incelediler. Ortaya çıkan sonuçlara göre, yüksek östrojen seviyeleri beyni ‘permissif kromatin’ adı verilen son derece esnek ve dış etkilere açık bir duruma getiriyor.
Uzmanlar bu karmaşık biyolojik durumu bir benzetmeyle şöyle açıklıyor; beynimizi her türlü dış tehdide ve strese karşı kapıları, pencereleri sıkı sıkıya kilitlenmiş güvenli bir ev olarak düşünebiliriz. Normal şartlarda stres bu eve kolay kolay sızamaz ve fırtına kopsa bile içerideki düzen bozulmaz. Ancak vücutta östrojen seviyesi yükseldiğinde, bu hormon adeta evin tüm kapı kilitlerini açıyor ve pencereleri ardına kadar aralıyor.
İşte bu “açık kapı” evresinde, dışarıdan esen en ufak bir esinti, yani günlük hayattaki küçük bir stres dalgası bile doğrudan içeri sızarak beyinde büyük bir kaos yaratıyor. Deneyler, düşük östrojen evresindeki (yani kapıları kilitli olan) dişi farelerin strese karşı son derece dirençli olduğunu, ancak yüksek östrojen evresindeki farelerin en küçük streste bile savunmasız kalarak migren atağına benzer tepkiler verdiğini gösterdi. Stres en büyük migren tetikleyicilerinden biri olduğu için, östrojenin açtığı bu kapılar kadınları doğrudan hedef haline getiriyor.
Kadınlar için kontrolü ele alma rehberi
Hormonların ve stresin bu tehlikeli iş birliği kadınları çaresiz bırakmak zorunda değil. Uzmanlar, kadınların kendi bedenlerini gözlemleyerek migren atakları üzerinde yeniden kontrol sağlayabilmesi için şu pratik adımları öneriyor:
1. Semptomlarınızı titizlikle takip edin: Her kadının vücudu ve tetikleyicileri tamamen kendine hastır. Bu nedenle, migren ataklarınızın ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, ağrının şiddetini ve o sırada adet döngünüzün hangi gününde olduğunuzu detaylı bir günlük tutarak not edin.
2. Magnezyum takviyesini değerlendirin: Migren tedavisi için CoQ10 ve riboflavin gibi birçok farklı takviye önerilse de, Dr. Andrew Charles hormonal migrenlerin yönetiminde özellikle reçetesiz satılan magnezyum takviyelerinin en etkili ve öncelikli destek olduğunu vurguluyor.
3. Kısa süreli önleyici tedavileri doktorunuzla görüşün: Eğer migren ataklarınızın her ay adet döneminizden veya yumurtlamanızdan hemen önce düzenli olarak ortaya çıktığını fark ederseniz, doktorunuzla konuşarak bu özel günlerden 5 ila 7 gün önce başlayacağınız kısa süreli önleyici ilaç protokollerini uygulayabilirsiniz.
4. Hormonları dengeleyin: Döngüleri çok düzensiz olan ve bu yüzden migren ataklarının ne zaman geleceğini öngöremeyen kadınlar için, hormon seviyelerini sabit tutarak o keskin dalgalanmaları önleyecek tedaviler doktor kontrolünde bir tedavi seçeneği olabilir.
Kaynak: "Could This Be The Real Reason Women Struggle More With Migraines?". Şuradan alındı: https://www.mindbodygreen.com/articles/could-this-be-the-reason-women-disproportionately-struggle-with-migraines.
"Sex and gender differences in migraines: a narrative review". Şuradan alındı: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9176156/.
Bazı ağrılı durumlarda iki cinsiyet arasındaki farklar
Adet döneminde migren ağrıları ile baş etmenin yolları
