Ayın belirli dönemlerinde vücudunuzun daha sertleştiğini veya ağrıya daha yatkın hale geldiğini hissettiniz mi? Peki ya perimenopoz ve menopoz döneminde olup, esnekliğinizde değişiklikler fark ettiniz mi? Yanılmıyorsunuz. Bunun sırrı, fasyanızın cinsiyet hormonlarınızın dokusunu ve işlevini nasıl etkilediğinde yatıyor olabilir.
Araştırmalara göre kadınlar, hormon seviyelerindeki ve ağrı yollarındaki farklılıklar nedeniyle, erkeklere göre daha sık kronik kas-iskelet ağrısı yaşıyor. Giderek artan kanıtlar; östrojen, progesteron ve testosteron gibi cinsiyet hormonlarının ağrı algısını, fasya davranışını ve doku iyileşmesini önemli ölçüde etkilediğini öne sürüyor. Bunun bir ispatı, erkeklerde testosteron seviyeleri düşük veya yok olduğunda, vücudun daha çok kadınlarda görülen ve bağışıklık tepkisini içeren farklı bir ağrı yoluna geçebilmesini gösteren çalışmalar.
Fasya nedir?
Fasya, vücudunuz her bölümünü saran lifli bağ dokusundan oluşan bir kılıftır. Kaslara, tendonlara, bağlara, dokulara, organlara, sinirlere, eklemlere ve kemiklere destek sağlar. Fasya, sağlıklı olduğunda esnektir. Fasyanız gerildiğinde ise hareketi kısıtlayabilir ve ağrılı sağlık sorunlarına neden olabilir.
Organların saran ve zar şeklindeki bir yapı olan fasya, özellikle östrojen olmak üzere hormonal sinyallere oldukça duyarlıdır. Fasyanın hormonlara verdiği tepkiyi anlamak, kadınların yaşadığı bazı ağrıları anlamayı daha iyi anlamayı sağlayabilir ve tedavi yaklaşımlarını değiştirebilir.
Fasya ve östrojen bağlantısı
Östrojen, fasyanın sağlığında önemli bir rol oynar; Esnekliği ve hidrasyonu artırır, ancak seviyeleri zirveye ulaştığında eklem gevşekliğine de yol açabilir. Bu, östrojenin yükseldiği yumurtlamadan hemen önce kadın sporcuların yaralanmalara daha yatkın olmasının nedeni olabilir.
Menopoz döneminde azalan östrojen seviyeleri, daha önce hiçbir belirti göstermeyen kadınlarda bile artan sertlik, fasyal kalınlaşma ve kronik ağrı riskinin artmasıyla ilişkilidir. Fasya; genellikle stres, yetersiz iyileşme veya iltihaplanma ile bağlantılı asidik veya iltihaplı ortamlarda daha viskoz yani akışkan olmayan bir hale gelir, bu da hareketi daha kısıtlı ve ağrılı hale getirir.
Kadınların fasyal dokusu, ovulasyon ve menstruasyon sırasında ayda iki kez kendini yeniden inşa eder. Bağ dokusu hücreleri olan fibroblastlar, östrojen düzeyindeki değişimlere, kolajen üretimini değiştirerek yanıt verir. Bu, fasyayı daha elastik ve uyum sağlayabilir hale getirir. Bu da hissettiğimiz ağrıları değiştirir. Kadınların fibromiyalji ve eklem hipermobilitesi gibi durumları daha sık yaşamasının nedeni de budur. Bu durum, fasyanın PMS (adet öncesi sendrom) ve adet ağrısıyla bağlantısını da açıklayabilir.
Östrojen düşüklüğü yaralanma riskini artırıyor
Östrojen, fasya ve yaralanma riski üzerindeki şaşırtıcı bir role sahiptir. Östrojen eksikliği, daha önce herhangi bir ağrı sorunu olmayan kadınlarda bile artmış fibroz ve doku sertliği ile ilişkilidir.
Östrojen seviyeleri düştüğünde fasya daha yoğun hale gelir ve daha az duyarlı olur; bu da orta yaşta sıklıkla bildirilen ağrılara, eklem ağrılarına ve esneklik kaybına katkıda bulunur. Fasya kalınlaştığında, yapıştığında veya yoğunlaştığında, sadece hareketi değil, dolaşımı, sinir fonksiyonunu ve hormonal sinyalleşmeyi de kısıtlar. Dolayısıyla, menopoza giren kadınların, aniden vücutlarını daha sert, ağır veya iltihaplı olduğunu hissetmeleri, büyük olasılıkla fasyanın hormonlardaki değişime tepki vermesidir.
Cinsiyet hormonlarının fasyayı nasıl etkilediğine dair bilimsel anlayış hala gelişmektedir. Devam eden çalışmalar, sadece östrojen değil, aynı zamanda progesteron ve testosteronun da fasya yeniden şekillenmesi ve ağrı yanıtındaki rolünü araştırmaya başlamıştır.
Ne yapmalı?
Hormonal değişikliklerle mücadele ediyorsanız, fasyal doku ve hormonal sağlığı birlikte ele almanız en doğrusu olur. Hormon replasman tedavisi (HRT) yardımcı olabilir, ancak kişiye özel olması gerekir. Bir kadın için işe yarayan yöntem, özellikle ağrı, fasyal doku ve yaşam tarzı faktörleri devreye girdiğinde, başka bir kadın için uygun olmayabilir.
Elle yapılan müdahaleler ve özel terapiler, özellikle hormonal geçişler sırasında etkili olarak, hidrasyonu nazikçe iyileştirerek, gerginliği azaltarak ve sinir sistemini sakinleştirerek hormona duyarlı fasyayı destekleyebilir.
Hormonal bağlam önemli olduğu için, kişiselleştirilmiş tedavi şarttır. Bir kişi için işe yarayan yöntem, özellikle adet dönemi, hamilelik veya menopoz söz konusu olduğunda, başka bir kişi için işe yaramayabilir.
Referanslar: Cleveland Clinic. "Fascia". Şuradan alındı: https://my.clevelandclinic.org/health/body/23251-fascia
"Sex Hormones, Fascia & Pain: The Missing Link in Women’s Musculoskeletal Health" (2025) https://www.bowentechniquebristol.com/post/sex-hormones-fascia-pain-the-missing-link-in-women-s-musculoskeletal-health
Sagra Body Work. "Womens' fascia literally work differently". Şuradan alındı: https://www.instagram.com/p/DP9ceQxDGvs/?hl=tr&img_index=
Menopoz döneminde kullanılan hormon ilaçları güvenli mi?
