Yorgunluğunuzun sebebini fiziksel aktivitelerde veya uykusuzlukta arıyor olabilirsiniz, ancak asıl suçlu zihninizdeki tamamlanmamış görevler listesi olabilir. Uzmanlar, “açık döngüler” (open loops) olarak adlandırılan bu durumun, zihinsel bir dağınıklık yaratarak ciddi bir enerji kaybına yol açtığı konusunda uyarıyor.
Türkçe’de bilgisayar terminolojisinden ödünç aldığımız “açık sekme” tabiri durumu daha iyi açıklayabilir; bilgisayarınızın tarayıcısında birden fazla sekme açıktır, her ayrı sekmede/pencerede farklı bir konu vardır ve bu da makineyi yavaşlatarak sistemin ‘yorulmasına’ sebep olur.
Cevaplamadığınız bir e-posta, ertelediğiniz doktor randevusu, iade etmeniz gereken bir kargo paketi veya iptal etmeyi unuttuğunuz bir abonelik; kısacası “yapılacaklar” listenizde asılı kalan ve bir türlü nihayete ermeyen her türlü yarım kalmış iş, birer “açık sekme” olarak tanımlanabilir.
“Zeigarnik Etkisi”: Beyin yarım kalan şeyi unutmuyor
Bu açık döngülerin bizi neden bu kadar yorduğunu açıklayan bilimsel bir temel var: Zeigarnik Etkisi. Adını Rus psikolog Bluma Zeigarnik’ten alan bu teoriye göre, insan zihni tamamlanmamış görevleri, tamamlanmış olanlara kıyasla çok daha net hatırlama eğiliminde.
Sağlık yayınlarıyla bilinen Liz Moody, bu durumu şöyle açıklıyor: “Bir görevi bitirdiğimizde, beynimizdeki o görevi takip eden döngüyü kapatırız. Ancak işler yarım kaldığında, bu durum zihinsel bir gerginlik yaratır ve o görev çalışma belleğimizde aktif kalmaya devam eder.” Moody’e göre onlarca yarım kalmış iş biriktiğinde, bu zihinsel gerginlik katlanarak artıyor, bilişsel yükümüzü ağırlaştırıyor ve sonuç olarak büyük bir “zihinsel tükenmişlik” haline sürüklüyor.
Modern yaşam gölgesinde: Ruhsal yorgunluk
Sadece yorgunluk değil, utanç da yaratıyor
Açık döngülerin tek zararı enerji kaybı değil; aynı zamanda benlik saygımızı da zedeleyebiliyor. Erkek sağlığı ve psikolojisi üzerine çalışan Psikolog Lee Chambers, yaptığı açıklamada bu durumun yarattığı “utanç” duygusuna dikkat çekiyor.
Chambers, “Örneğin kendinizi iyi bir arkadaş olarak tanımlıyorsunuz ama sevdiğiniz birini aramayı sürekli erteliyorsunuz. Bir süre sonra kendinizi ‘kötü bir arkadaş’ olarak görmeye başlıyorsunuz ve bu his, o telefonu açma eyleminden çok daha yorucu bir hale geliyor” diyor.
Peki zihinsel netliği geri kazanmak ve bu görünmez yüklerden kurtulmak için ne yapmalı? İşte uzmanların önerdiği etkili yöntemler:
1. Zihninizi kağıda dökün
Psikolog Lee Chambers, işe şöyle güzel bir “dökülerek” başlamayı öneriyor. Zihninizde dönüp duran tüm açık döngüleri bir kağıda yazmak, onları kafanızda jonglör gibi çevirmek zorunda kalmanızı engelliyor. Chambers, her maddenin yanına o işi bitirmek için atılacak “ilk küçük adımı” yazmanın eyleme geçmeyi kolaylaştırdığını belirtiyor.
2. Büyük görevleri parçalara bölün
Verimlilik uzmanı Grace Marshall, “Mutfağı topla” gibi büyük ve ucu açık hedeflerin göz korkutucu olduğunu ve sonsuz bir açık döngü gibi hissettirdiğini söylüyor. Bunun yerine yapılacaklar listenize “Baharatlığı düzenle” gibi tek seferde bitirilebilir, küçük adımlar yazmak ilerleme hissi yaratıyor.
3. Beş Dakika Kuralı’nı uygulayın
Klinik Psikolog Ryan Howes, erteleme hastalığına karşı “5 dakika kuralını” öneriyor. Kendinize, “Sadece 5 dakika boyunca bu sıkıcı işle (bulaşık, mail vb.) uğraşacağım, sonra bırakacağım” deyin. Howes’a göre, başlamak işin en zor kısmıdır ve genellikle 5 dakika sonra o işin korktuğunuz kadar zor olmadığını fark edip tamamlamaya devam edersiniz.
4. Bildirimleri kapatın
Grace Marshall’a göre, telefonunuza gelen her bildirim dikkatinizi dağıtarak yeni bir açık döngü yaratıyor. “Rahatsız Etmeyin” modunu kullanmak, dikkatinizin çalınmasını engelleyerek elinizdeki işi bitirip o döngüyü kapatmanıza olanak tanıyor.
5. “Yaşam İdaresi Günü” belirleyin
Liz Moody, haftanın bir gününü (örneğin Cuma öğleden sonralarını) sadece fatura ödemek, randevu almak, kargo iadesi yapmak gibi angarya işlere ayırmayı öneriyor. Bu işler için özel bir zaman dilimi belirlemek bile beyninize “bunun bir planı var” mesajı vererek anlık rahatlama sağlıyor.
6. Bazı döngüleri tamamen silin
Bazen yapılacaklar listesi gerçekçi olmayan boyutlara ulaşabilir. Grace Marshall, bu noktada bazı görevleri “kapatmak” yerine “iptal etmenin” en sağlıklı yol olduğunu söylüyor. Geçen yıldan kalan e-postaları arşivleyin, okumayacağınız kitapları listenizden çıkarın. Sürekli tepenizde asılı duran bir “yapılacak iş” yerine, onu listeden silmek büyük bir hafiflik sağlayabilir.
Uzmanlar, açık döngüleri kapatmakta kronik bir zorluk yaşamanın bazen daha derin bir soruna işaret edebileceğini belirtiyor. Psikolog Ryan Howes, özellikle DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) olan bireylerin, çok fazla açık sekmeye sahip olma ve bunalmışlık hissini sık yaşadığını hatırlatıyor. Ayrıca depresyon ve anksiyete de motivasyonu etkileyebilir. Eğer bu ipuçları işe yaramıyorsa, bir uzmandan destek almak en doğrusu.
Kaynak: "Sick Of Being Exhausted All The Time? Try Closing Your 'Open Loops'". Şuradan alındı: https://www.huffpost.com/entry/open-loops-mental-exhaustion_l_6965121fe4b0ac0d12a380db.
Bedenin değil ruhun yorgun!
