Diyabet ve beyin sağlığı arasındaki ilişki uzun süredir bilim dünyasının merceği altında. Genellikle insülin direnci veya uzun vadeli şeker ortalaması üzerine odaklanılsa da, “Diabetes, Obesity and Metabolism” dergisinde 2026 yılında yayımlanan yeni bir çalışma, dikkatleri yemek sonrası şeker dalgalanmalarına çevirdi.
Liverpool Üniversitesi ve University College London araştırmacılarının yürüttüğü çalışma, kan şekeri dalgalanmalarının beyin üzerindeki uzun vadeli etkilerini anlamak için genetik bir yöntem kullandı.
Yemekten 2 saat sonrası neden kritik?
Araştırmacılar, UK Biobank veri tabanındaki 357 bin 883 katılımcının verilerini inceleyerek açlık şekeri, açlık insülini ve yemekten 2 saat sonraki şeker seviyelerinin Alzheimer riskiyle ilişkisine baktı.
Çalışmanın en çarpıcı sonucu, ‘tokluk şekeri" olarak bildiğimiz 2 saatlik glikoz seviyelerinde görüldü. Genetik olarak yemek sonrası yüksek kan şekerine yatkın olan bireylerde, Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin yüzde 69 oranında arttığı tespit edildi.
İlginç bir şekilde, bu risk artışı sadece Alzheimer’ın bir türü olan demans için geçerliydi; diğer demans türlerinde veya vasküler demansta benzer bir güçlü bağlantı bulunamadı.
Beyni küçültmüyor ama ‘bir şekilde’ etkiliyor
Araştırmanın en kafa karıştırıcı ve üzerinde durulması gereken kısmı ise beyin yapısıyla ilgili bulgular. Genellikle Alzheimer hastalığı, hipokampus (hafıza merkezi) hacminde küçülme ve beyinde yapısal bozulmalarla ilişkilendirilir. Ancak bu çalışmada, yüksek tokluk şekerinin beyin hacminde, hipokampusta veya beyaz cevherde herhangi bir küçülmeye veya yapısal bozulmaya yol açmadığı görüldü.
Araştırmanın baş yazarı Andrew C. Mason ve ekibi, bu durumu şöyle yorumluyor: Yemek sonrası şeker yükselmeleri, beynin yapısını fiziksel olarak küçültmeden, henüz tam olarak çözülemeyen farklı mekanizmalar (belki de metabolik veya hücresel düzeyde) üzerinden Alzheimer riskini tetikliyor olabilir.
Bilimsel uyarı: Henüz kesin değil
Bu çalışma, tokluk şekerinin önemine dair güçlü bir işaret fişeği yaksa da, uzmanlar temkinli konuşuyor. Araştırmacılar, bulgularını doğrulamak için farklı bir veri seti üzerinde bağımsız bir Alzheimer çalışması ile aynı analizi tekrarladıklarında, aynı ilişkiyi tespit edemediler.
Bu durum, yüzde 69'luk risk artışının belirli popülasyonlara özgü olabileceğini veya şans faktörünün de rol oynayabileceğini gösteriyor. Dolayısıyla, “Tokluk şekeri Alzheimer yapar” demek için henüz erken olsa da, bu bulgu metabolik sağlığın beyin üzerindeki karmaşık etkisini anlamak adına kritik bir parça olarak görülüyor.
Bilim dünyası mekanizmayı çözmeye çalışırken, uzmanların ortak görüşü değişmiyor: Kan şekeri dalgalanmalarını, özellikle ani yükseliş ve düşüşleri kontrol altında tutmak, sadece diyabetten korunmak için değil, uzun vadeli beyin sağlığı için de en güvenli strateji.
Referans: "Disentangling the relationship between glucose, insulin and brain health: A UK Biobank study" (2025) Şuradan alındı: https://dom-pubs.pericles-prod.literatumonline.com/doi/10.1111/dom.70353
Alzheimer olmadan önce gelen 5 sessiz uyarı
