İsveç'te bulunan, tamamen tamir edilmiş ve geri dönüştürülmüş ürünlerin yer aldığı bir alışveriş merkezi olan ReTuna Återbruksgalleria, ikinci el alışveriş trendleri yönünden dünyaya örnek oluyor. ReTuna'da kafe-restoran, sergi alanı, konferans salonları, geri dönüşüm dersleri veren bir eğitim merkezi ve mobilya, bilgisayar ve ses ekipmanları, kıyafet, oyuncak, bisiklet, bahçe aletleri ve inşaat malzemeleri gibi kategorilerde, ikinci el eşyalarla dolu 14 mağaza bulunuyor.
ReTuna'nın konseptinde; geleneksel bir belediye geri dönüşüm merkezi, bir alışveriş merkeziyle birleşiyor. Burası, "düşük karbonlu alışveriş devriminin başlangıcını işaret eden dünyanın ilk geri dönüşüm alışveriş merkezi" olarak tanımlanıyor. İsveç'te türünün ilk örneği olan bu alışveriş merkezi, 10 yıldır hizmet veriyor.
AVM, şehrin geri dönüşüm merkezinin hemen yanında yer alıyor. Ziyaretçiler, yeniden kullanılabilir eşyalarını alışveriş merkezinin deposuna bırakıyor. Depo personeli, kullanılabilir olanlar ile olmayanları ayırıyor ve ardından, kalan eşyaları alışveriş merkezindeki mağazalara dağıtıyor. Mağaza personeli daha sonra daha fazla ayıklama yaparak, onarmak, tamir etmek, dönüştürmek, geliştirmek, yeniden tasarlamak ve nihayetinde satmak istediklerini seçiyor. Bu şekilde, malzemelere yeni bir hayat veriliyor.
Dünyada ikinci el alışveriş konseptleri
ReTuna ile benzer amaçla kurulmuş ve geniş kapsamlı yeniden kullanım/geri dönüşüm merkezleri, büyük ikinci el satış alanları ve “reuse center” projeleri başka ülkelerde de bulunuyor. ReTuna hâlâ konsept olarak tek başına benzersiz bir model olsa da, döngüsel ekonomi ve yeniden kullanım fikrini yaygınlaştıran somut örnekler şöyle:
Kierrätyskeskus (Reuse Centres) — Finlandiya
Helsinki ve çevresinde faaliyet gösteren büyük yeniden kullanım merkezlerinde mobilya, giysi, ev eşyası, spor ekipmanları gibi ikinci el ürünler toplanıyor, sergileniyor ve yeniden satılıyor. Sistem, büyük “reuse centre / second-hand supermarket” gibi çalışıyor ve sürdürülebilir tüketimi destekliyor.
Renew Hub — Birleşik Krallık (Manchester)
Burası, İngiltere’nin en büyük yeniden kullanım ve onarım merkezi olarak tanımlanıyor. 5000 metrekarelik bir alanda; bağışlanan eşyalar tamir ediliyor, elden geçiriliyor ve satışa çıkarılıyor. Ayrıca topluluk alanı ve eğitim etkinlikleri gibi sürdürülebilirlik odaklı yapılar da bulunuyor.
Reuse Shops at Recycling Centres — Kuzey Galler ve İngiltere
İngiltere’de çeşitli belediyelerdeki evsel atık geri dönüşüm merkezlerinde ikinci el/yeniden kullanım mağazaları faaliyet gösteriyor. Bu mağazalar atıkları yakmadan önce yeniden kullanılabilir ürünleri değerlendirmek ve yeniden satmak üzerine faaliyet gösteriyor.
Urban Ore — Berkeley, ABD
Burası, İsveç’teki ReTuna kadar organize bir alışveriş merkezi olmasa da aynı felsefeyi taşıyan uzun soluklu bir girişim. Hurda/yeniden kullanım deposu olarak başlayıp bir büyük yeniden kullanım tesisi/mağazası hâline gelen Urban Ore’ye gelen eşyalar ayrıştırılıyor ve kullanılabilir olanlar yeniden satışa çıkarılıyor.
Kamikatsu Zero-Waste Center — Japonya
Tam kapsamlı bir sıfır-atık merkezi (WHY) olan bu merkez, atıkları ayrıştırmanın yanı sıra yeniden kullanım dükkânı gibi alanlar içeriyor. Burası, sıfır atık hedefine göre yeniden değerlendiren bir topluluk modeli.
Finlandiya: İkinci el/yeniden kullanım mağazaları
Kierrätyskeskus gibi merkezler sadece giysi değil pek çok ürünü bir arada topluyor ve büyük şehirlerde sürdürülebilir alışveriş alanı oluşturuyor.
Belediyelerin geri dönüşüm merkezlerine entegre reuse mağazaları
İngiltere ve Galler’de örneğin Hazlehead merkezinde olduğu gibi evsel atık ayırma merkezlerinde yeniden kullanım mağazaları bulunuyor. Bu tip yerlerde çok uygun fiyatlı ikinci el ürünler satılıyor.
Yerel “freecycle / gift economy” ağları
The Freecycle Network, Freegle gibi online ve topluluk tabanlı sistemler insanların eşyalarını ücretsiz bağışlamasını ve yeniden kullanmasını sağlıyor. Bu model, ticari değil ama döngüsel ekonomiyi destekliyor.
(Manşet görseli © Lina Östling)
