Son zamanlarda yapay zeka uygulamalarından psikolojik destek amaçlı yararlanmaya çalışanlar olduğunu duyduğum için bu sorunun cevabını gerekçeleriyle net bir şekilde yazmak istedim.
Öncelikle bu sorunun net ve kesin cevabını veriyorum: HAYIR. Bunun en önemli nedeni, psikolojik destek alanındaki tüm mesleklerin kapsamlı bir eğitim ve süpervizyon altında staj dönemini kapsaması ve bu süre sonunda ancak yeterli bilgi/deneyim birikimine sahip kişilerin yetki belgesi alarak mesleği uygulamaya hak kazanmasıdır. İnsanın ruhsal ve bedensel sağlığı, büyük dikkat ve özen gerektiren, bu sorumluluğun ciddiyetle hakkı verilmediği takdirde hayati sonuçlar doğurabilecek bir konudur. Bu alanda hiçbir yetkinliği olmayan yapay zeka araçlarından tavsiyeler almak ve yaşamını bu tavsiyelere göre düzenlemeye çalışmak, uzun vadede ciddi sorunlara yol açabilir.
İkinci neden ise yapay zekanın en basit anlatımıyla bir algoritma yumağı olmasıdır. Kendisine yöneltilen sorulara kendince en uygun kombinasyonu yaratıp yanıt verir. Soruyu soran kişinin yönlendirmesine de son derece açık olan bu sistem, temelde doğru olana değil "damara göre şerbet vermeye" göre ayarlanmıştır. Dolayısıyla yapay zeka araçları ile sohbet ederken kullandığınız her önemli kelime, malzeme olarak alınır ve bu kelimeye dair her türlü algoritma kullanılarak tahmini ihtiyacınıza cevap verecek yeni bir "sentez çıktısı" sunulur. Her adımda bu mantık işler ve sonuçta kendinizi bir nebze rahatlamış hissedersiniz. Oysa gerçek psikolojik desteğin amacı (ister danışmanlık çerçevesinde olsun ister psikoterapi boyutunda), size kendinizi iyi hissettirmek değil, sağlıklı ve gerçekçi bir düşünce/duygulanım sürecine kavuşturmaktır. Bu aşmaya ulaştığınızda, belki kendinizi çok iyi hissettirmezsiniz ancak sağlığınız için doğru kararları verip uygulayacak güce kavuşursunuz.
Son olarak psikoloji, hem zihinsel hem de duygusal süreçlerin incelendiği bir uzmanlık alanıdır ve duygular söz konusu olduğunda mekanik tanımlar/tarifler/tavsiyeler destek verme sürecinde yeterli olmaz. Gözlem, sezgiler, karşılıklı etkileşim hatta kişisel yaşam deneyimleri bile psikolojik destek sürecini etkileyen faktörlerdir ve bunu karşılıklı yazıştığınız bir yapay zeka aracında elde etmeniz mümkün değildir. Bu alanda çalışacak uzman adayları belli bir süre kendileri de bu süreçlerden geçerek "diğer koltukta oturma" deneyimini yaşarlar ve önce kendi yaşam hikayeleri temelinde bu önemli becerileri kazanmış olurlar.
Yapay zekanın günümüzde bulunduğu en ileri gelişim noktasında bile (ki birçok insan, minimum standartlardan öteye gidemeyen ve hayati hatalar yapabilecek ücretsiz versiyonlarından medet umuyor) kanlı canlı iki insan arasındaki (online bile olsa) etkileşimin niteliğini ve etkisini yakalamanız mümkün değildir. Söz konusu etkileşim zaten psikolojik desteğin özüdür; o deneyimi bir tavsiye almaktan ayıran en önemli faktördür. Çerçevesi ister danışmanlık olsun ister psikoterapi olsun, alanında yetkin ve uzman bir insandan alacağınız destek gerçektir. Psikolojik sıkıntılarınıza dair yapay zekadan alacağınız bilgiler/tavsiyeler, birçok psikolojik kaynak okumuş ve fotoğrafik hafızası üst düzeyde gelişmiş bir kütüphane memuru ile sohbet gibidir.
Üstelik bu mesleği hakkıyla yapabilmek için sadece diplomalar, sertifikalar da yeterli olmaz. İnsan olmanın tüm yönlerini bilmeden, yaşam hikayeniz boyunca temel duyguların hepsini bizzat hissedip çözümlemesini tamamlamadan bu mesleği icra etmeniz de pek mümkün değildir. Bir insanın özüne gerçekten ulaşabilmek ve ona bu alanda yardımcı olabilmek için mutlaka belli seviyede yaşam deneyimine sahip bir "insan uzman" olmanız gerekir. Dolayısıyla ne kadar ileri seviyede gelişmiş olursa olsun, yapay zeka ile bu alandaki etkileşiminiz, bir makineyle sohbetten daha ileri gidemez.
