Günlük dilde sıklıkla “sıcak hava dalgası” olarak adlandırsak da, meteorolojik olarak doğrusu “sıcak dalgası” veya “ısı dalgası” olan bu terimi son yıllarda çok daha sık duyar olduk. Sıcak dalgası; bir bölgede yılın o dönemi için beklenen normal koşullara kıyasla alışılmadık derecede sıcak geçen ve genellikle yüksek nemin de eşlik ettiği uzun süreli hava olayları şeklinde tanımlanıyor.
İngiliz Meteoroloji Ofisi'ne göre, bir durumun teknik olarak sıcak dalgası sayılabilmesi için o bölgede günlük maksimum sıcaklıkların en az üç gün üst üste belirli bir eşik değerini aşması gerekir. Bu eşik değerleri her ülkenin, hatta aynı ülke içindeki farklı bölgelerin kendi iklim normallerine (örneğin 1991-2020 dönemi verilerine) göre değişiklik gösterir.
Isı dalgaları neden oluşur?
Bu bunaltıcı dönemler, genellikle yaz aylarında yavaş hareket eden ve günlerce, hatta haftalarca aynı bölgede asılı kalan yüksek basınç sistemlerinin gelişmesiyle ortaya çıkar.
Yüksek basınç sistemleri, havanın uzun süre kuru, durgun ve aşırı sıcak kalmasına neden olur. Örneğin Avrupa'da bu durum, hava akımlarına yön veren “jet akımlarının” yaz aylarında daha kuzeye kaymasıyla tetiklenir ve yüksek basıncın bölgeye yerleşmesine zemin hazırlar.
İklim değişikliğinin faturası ağırlaşıyor
Sıcak dalgaları her zaman var olan ekstrem doğa olayları olsa da, bilimsel araştırmalar iklim değişikliğinin bu olayların yaşanma ihtimalini inanılmaz bir boyutta artırdığını kanıtlıyor. Sanayi Devrimi'nden bu yana atmosferde biriken karbondioksit gibi sera gazları yüzünden, şiddetli bir sıcak dalgası yaşama riskimiz sanayi öncesi döneme kıyasla tam 30 kat daha fazla.
Grafik Anadolu Ajansı'nın "Batı Avrupa, kayıtlardaki en sıcak haziran ayını yaşadı" başlıklı içeriğinden alınmıştır.
Nitekim Copernicus İklim Değişikliği Servisi'nin (C3S) verilerine göre dünya genelinde Haziran 2026, kaydedilen en sıcak ikinci haziran ayı olurken; rekor sıcak hava dalgalarının etkisinde kalan Batı Avrupa'da ise tüm zamanların en sıcak haziran ayı yaşandı. Küresel iklim krizinin bir yansıması olarak Türkiye'de de kuraklık riski bölgesel olarak devam ediyor. Uzmanlar, iklim sisteminin okyanuslarda da ısı biriktirmeyi sürdürmesi nedeniyle tüm dünyada giderek artan, çok daha şiddetli sıcak hava dalgalarının bizi beklediği konusunda uyarıyor.
Bunaltıcı sıcaklar için öneriler
Sıcak dalgasına karşı alabileceğiniz 3 hayati önlem
Aşırı ısıya ve güneşe uzun süre maruz kalmak halk sağlığını doğrudan tehdit eden bir durumdur. Sıcak dalgası alarmları verildiğinde, günlük yaşamı bu koşullara göre uyarlamak hayati önem taşır. Bu dönemleri daha güvenli atlatmak için uzmanların önerileri şöyle:
Yaşam alanınızı serin tutun: Gündüz saatlerinde pencereleri ve güneş alan perdeleri kapalı tutarak sıcak havanın içeri girmesini engelleyin; evi serinletmek için pratik yollar bulun.
Risk altındaki grupları gözetin: Özellikle yaşlılar, kronik sağlık sorunları olanlar ve çocukların aşırı sıcaktan çok daha hızlı etkileneceğini unutmayın. Bu süreçte çevrenizdeki riskli bireyleri sık sık kontrol edin ve güvende olduklarından emin olun.
Terminolojiyi ciddiye alın: Yetkililer tarafından verilen bildirimlerin, meteorolojik bir durum tespitinden ziyade doğrudan hayatı ve sağlığı korumayı hedeflediğinin bilincinde olarak dışarıdaki aktivitelerinizi sınırlandırın.
Referanslar
"What is a heatwave?". Şuradan alındı: https://weather.metoffice.gov.uk/learn-about/weather/types-of-weather/temperature/heatwave
Aşırı sıcak havalarda nasıl giyinmeli?
