Bir taş, arabanızın ön camına çarpar. Hasar, önce sadece küçük bir çatlak olabilir ama bu küçük çatlağı görmezden gelirseniz, zamanla uzayıp dallanan büyük bir çatlağa dönüşür. Çok beklerseniz de artık camı onaramazsınız ve komple değiştirmek zorunda kalırsınız. Uzman Tim Elmore bu metaforu 'sessiz tükenmişlik' kavramını anlatmak için kullanıyor; işe alımları durdurmalar, işten çıkarmalar ve ekonomik belirsizlikler nedeniyle işlerinde sessizce zorlanan; bitkin ve kopuk hisseden ama yine de yerinde kalan çalışanlar. Hayatta kalıyorlar, gelişemiyorlar ve ne yazık ki tükenmişlik sendromu kapıda.
'Sessiz tükenmişlik' etrafındaki konuşmaların çoğu, işteki verimlilik ve performansa odaklanır. Ancak bazı ebeveynler için asıl sessiz tükenmişlik hali bir toplantıda ortaya çıkmaz; daha çok ödevler, çocuk bakımı, öğle yemekleri, çamaşırlar ve herkesi ayakta tutmanın duygusal yükü arasında akrobasi yaparken kendini gösterir.
Modern ebeveynlik kaosunda neşeyi bulmak
'Sessiz tükenmişlik' ruhsal bir sorundur
Bir ebeveyn olarak bu hissi tanıyabilirsiniz. Gün boyu kendinizi toparlarsınız ama çocukları okuldan alma, akşam yemeğini hazırlama, banyolarını yaptırma ve akabinde uyku saatini dahi güçlükle tamamlarsınız. Sonra çocuklar uyuyup nihayet ortam sessizleştiğinde, kendinizi şunu düşünürken bulursunuz: “Ebeveynliğin gelecek on yılı benim için böyle mi geçecek?” Dışarıdan bakıldığında her şeyi kontrol altında tutuyor gibi görünürsünüz; oysa sıkıntıyı maskeliyor, tükenmiş hissediyor ve özelde, arabada, banyoda, herkes uyuduktan sonra, çöküyorsunuz.
Terapist Sarah Stuteville, sessiz tükenmişlikle ilgili videoları izlediğindeki gözlemlerini aktarıyor. “Not aldığım üç şey şunlardı: Anlamdan kritik bir kopuş, yaygın bir umutsuzluk ve geç aşama kapitalizmin kaçınılmaz sonucu. Bu ekonomik bir sorun değil” ifadelerini kullandı. Stuteville, sessiz istifa ile sessiz tükenmişliği aynı temel krizin eşanlamlıları olarak görüyor: Anlam kaybı, umutsuzluk, kaygı ve geleceğe dair derin bir korku duygusu.
İnsanlar, anlamla güçlü bir bağ olmadan uzun süre var olamaz. İnsani bağlara ihtiyacımız var ve yaptığımız işte ve emekte anlama ihtiyacımız var. Bunlar, kendimizi tatmin olmuş, motive ve huzurlu hissetmemizi sağlayan şeylerdir.
Ebeveynler imkânsız bir yük taşıyor
Sessiz tükenmişliği tetikleyen pek çok etken, ebeveynleri çok daha sert vuruyor; bulaşık yıkamak ve çocuklarla oynamak arasında, iş mailleri ve ev hayatı arasındaki gibi net bir ayrım yok. Bu sürekli yüklenme hâli, ebeveynleri sadece yormakla kalmıyor; ebeveynlik deneyiminin kendisiyle olan bağlarını da koparıyor. Ruhlarını besleyen ve tatmin eden bir şekilde anda olmak yerine, birçok ebeveyn günü hayatta kalma modunda geçiriyor; neden bu kadar çok emek verdiklerini ve fedakârlık yaptıklarını unutur hâle geliyor.
Duygusal emek ve görünmez işler burada büyük rol oynuyor. Pek çok ebeveyn, çoğu zaman anneler, ama kesinlikle sadece onlar değil, ücretli işlerinin yanı sıra tüm hanenin zihinsel yükünü de taşıyor: randevuları yönetmek, sosyal takvimleri ayarlamak, yemek planlamak ve herkesin duygusal hâlini kollamak. Kronik stres ve uykusuzluk, özellikle yedek destek ve toparlanacak zaman olmadığında, baştan sahip olduğunuz her türlü rezervi tüketiyor.
Yalnız ebeveynler için bu gerçeklik daha da acımasız; paslaşma yok, vardiya bölüşme yok, tükendiğinizde devralacak kimse yok. Bu arada temel ihtiyaçların üzerine; bir de ekranları denetlemeniz, gelişim destekleri sağlamanız, doğru atıştırmalıkları sunmanız, her etkinlikte bulunmanız ve bir şekilde her anın tadını çıkarmanız da bekleniyor. Çoğu ebeveyn bunun imkânsız bir kontrol listesi olduğunu biliyor; ama beklentiler sürdürülemez olsa bile, ebeveyn olarak geride kalmak kişisel bir başarısızlık gibi hissettirebiliyor.
Stuteville: "Kesinlikle tükenmiş durumdayız, aşırı yük altındayız; faturaları ödemek, herkesin başını sokacak bir çatısı olması ve kıyafetlerin temiz kalması için bile pek çok şey yapmak zorundayız. Ebeveynlik deneyimimizle gerçekten bağ kurmak, onu besleyici ve tatmin edici olacak şekilde yaşayabilmek; bu bize şu anda erişilebilir gibi gelmiyor” ifadelerini kullandı.
Eğer bir ebeveyn olarak sessiz tükenmişlik yaşıyorsanız, büyük olasılıkla yaptığınız işteki anlama ya da hayatınızdaki insanlara bağlı hissetmiyorsunuzdur. Hatta ebeveynlikte bile anlama bağlı hissetmiyorlar; çünkü bu, sadece tamamlamaya çalıştıkları bir görevler dizisine dönüşüyor.
Panzehir olarak: Bir topluluk inşa etmek
Burada geri çekilip, duruma daha geniş açıdan bakmak; kişisel durumunuzun ötesine geçip, varolan birçok kurum ve halihazırdaki sistemin ebeveynleri desteklemek üzerine kurulmamış olduğunu görmek önemli. Yalnız olmadığınızı bilmek yardımcı olur. Bu mücadeleler paylaşılıyor; bunların hepsi kolektif sorunlar ve hiçbiri kişisel bir başarısızlık değil.
Sessiz tükenmişlik, izolasyon içinde büyür. Bbağ kurmak, çıkış yolunun bir parçasıdır. İyi bir ebeveyn, iyi bir çalışan ya da hangi tanımı seçerseniz, bunları ‘olmakta’ başarısız değilsiniz. Bu şeylerle olan bağınızı kopartacak şekilde bir düzene yerleştirildiniz. Bu nedenler başkalarına ulaşmak ve açıkça konuşmak destek inşa edebilir.
Stuteville’in ebeveynlerden en sık duyduğu sorulardan biri şu: “İnsanları sürekli meşgul eden ve birbirinden koparan bir kültürde, topluluk duygusu nasıl inşa edilir?” Diğer ebeveynlerle ortak değerler etrafında buluşmak ve ortak bir hedefe yönelmek bu süreçte çok büyük fayda sağlar.
Stratejiniz karmaşık olmak zorunda değil. Uzmanlar, son zamanlarda daha fazla insanın 'bir yemek daveti, bir buluşma ya da bir kitap grubu düzenlemek istediğini' fark ettiğini söylüyor. Ebeveynlik ve diğer değerler etrafında topluluk bulabileceğimiz her yol çok önemli. Bu, iyi oluş halimiz için hayati ve aradığımız bağ ve anlama doğru ilerlememize yardımcı oluyor.
Ayrıca, insanların bir zamanlar tabu sayılan ruh sağlıklarıyla ilgili bir konuyu artık bu kadar açık ele almalarını da takdir ediyor. Adını koymak, hakkında konuşmak; bunlar izolasyondan çıkmanın ve sizde bir sorun varmış gibi hissetmemenin ilk adımlarından biri.
En küçük bağ kurma eylemleri bile önemlidir
Sessiz tükenmişliği aşmak istiyorsanız bir diğer kilit adım da kendinize sürekli olarak fazlasını yapmama izni vermektir.
“Mesleki hayatınızın ve yükümlülüklerinizin gerçek bir dökümünü yapın ve ‘Burada biraz savsaklayabileceğim alanlar var’ deyin. Bu, kermes için evde sıfırdan kurabiye yapmak yerine, hazır kurabiye almak ya da fazladan bir gönüllülük görevine hayır demek anlamına gelebilir.
Mükemmeliyetçilik kültürleri, her an gerçekten verebileceğimizden fazlasını vermiyorsak başarısız olduğumuzu söyler. Özellikle, umursamadığınız alanlarda vasat olmanıza izin var. Sonra gerçekten önemsediğiniz yerlere, çocuklarınız gibi, zamanınızı ve enerjinizi koyma şansınız artar. Ebeveynliği kusursuz yapmak zorunda değilsiniz. Çocuklarınızla bağı önceliklendirmek; mesele tam olarak bu.
Referanslar
Danielle Marie Holland. “Under Pressure—but There Is a Solution”. Şuradan alındı: https://www.parents.com/parents-are-quiet-cracking-under-pressure-but-there-is-a-solution-11863173.
Ebeveynlikte zihinsel yük ile mücadele
Ebeveynlikte sınır ihlali yapanlarla mücadele
