Sosyal medyanın zaman zaman zararlı olabilen etkileri, teknolojinin günlük hayatımız üzerindeki artan hâkimiyeti ve çocuklarımızın tüm bunlarla olan etkileşimini kontrol etme çabası, uzun süredir ebeveynlerin en önemli gündem konularından biri. Bu tartışma, Avustralya’nın 16 yaşın altındaki çocukların sosyal medya kullanmasını yasaklamayı hedefleyen bir yasal düzenleme yapmasıyla en yüksek noktaya ulaştı. Amaç, çocukları bu platformların sayısız tehlikelerinden korumak. Peki, çocuklara dijital okuryazarlık becerileri etkili bir şekilde nasıl kazandırılır? Çocuklarımızın sosyal medyayı güvenli biçimde kullanmalarını sağlamak için neler yapmalıyız?
Sosyal medyayı yasaklamadan gençleri korumanın 5 yolu
Devlet destekli bir sosyal medya yasağı iyi bir fikir mi?
Yapay zekâdan yeni sosyal medya platformlarına kadar teknolojik gelişmeler o kadar hızlı ilerliyor ki çoğumuz bunlara ayak uydurmakta zorlanıyoruz. Teknolojiye erişime yönelik devlet kısıtlamaları ise çeşitli nedenlerle oldukça tartışmalı. (Sansür ve devletin aşırı müdahalesi bunlardan bazıları.) Yine de bu tür bir adım için güçlü gerekçeler mevcut.
Dr. Cook: "Sosyal medyanın gençler için yasaklanmasının sorumlu ve ileri görüşlü bir karar olduğuna inanıyorum. Sosyal medya çocuklar için ilk kez yaygın şekilde erişilebilir hâle geldiğinde sahip olduğumuzdan çok daha fazla araştırmaya sahibiz. Uzun vadeli çalışmalar, yoğun sosyal medya kullanımı ile gençlerde artan kaygı, depresyon, uyku bozuklukları, beden algısı sorunları, dikkat güçlükleri ve kendine zarar verme riskinin yükselmesi arasında tutarlı bağlantılar gösteriyor. Ergen beyni hâlâ gelişim sürecindedir; özellikle dürtü kontrolü, duygusal düzenleme ve ödül işleme ile ilgili bölgeler henüz tam olgunlaşmamıştır. Sosyal medya platformları ise anlık geri bildirim, kıyaslama ve dopamin odaklı etkileşim üzerine bilinçli olarak tasarlanmıştır. Bu birleşim genç kullanıcıları özellikle savunmasız kılar" açıklamasında bulundu.
Sosyal medyanın riskleri araştırmalarla daha net ortaya kondukça, Dr. Cook’a göre; “hükümetlerin yanıt verme sorumluluğu vardır. Gelişmekte olan beyinler zarara daha açık olduğu için alkolü, tütünü ve kumarı düzenliyoruz. Ölçülebilir psikolojik etkiler gösteren dijital ortamlar için de aynı mantık geçerli olabilir.”
Özetle, gençlerin erişimini sınırlamayı tercih eden ülkeler teknolojiyi reddetmiş olmuyor. Aksine, denetimsiz yeniliklerin beklenmeyen sonuçlar doğurabileceğini kabul ediyorlar. Bir ülke ruh sağlığını ve insan gelişimini ticarî kazancın önüne koyduğunda, bu toplumsal istikrara yönelik uzun vadeli bir yatırım anlamına gelir.
Çocuklara dijital okuryazarlık becerileri nasıl kazandırılır?
Peki, çocuklarımızı nasıl koruyabiliriz? İşte küçük çocukluk döneminden ergenliğe kadar dijital okuryazarlık kazandırmaya yönelik önemli stratejiler...
1. Cihazsız alanlar ve zamanlar oluşturun
Yemeklerde telefon olmaması, geceleri yatak odasında cihaz bulundurulmaması ve belirli bir ekran kapatma saati gibi net sınırlar koyun. Bu yaklaşım uykuyu korur, ekran süresiyle ilgili güç mücadelelerini azaltır ve sağlıklı sınırlar için model oluşturur. Çocuğunuz sosyal medya kullanmak için henüz küçük olsa bile — Amerikan Pediatri Akademisi en az 13 yaşa kadar beklenmesini öneriyor — genel ekran süresi kurallarını erkenden belirlemek önemlidir. Kurallar, ebeveynler de onlara uyduğunda daha etkili olur.
2. Platformların nasıl tasarlandığını anlatın
Sosyal medyanın nasıl para kazandığı hakkında dürüst bir konuşma yapın. Algoritmaları basit bir dille açıklayın. Uygulamaların kullanıcıyı kaydırmaya, beğenmeye ve izlemeye devam etmesi için tasarlandığını anlatın. Çocuklar etkilendiklerini anladıklarında güç kazanırlar; farkındalık manipülasyonu azaltır.
3. Öz-değeri sayılardan ayırın
Beğeniler, takipçiler ve yorumlar hakkında açıkça konuşun. Rakamların bir değer ölçütü olmadığını netleştirin. Beğeni veya takipçi satın alınabildiğini ve görülen pek çok şeyin bir vitrin olduğunu gösterin. “Bu paylaşım az beğeni aldığında nasıl hissettin?” gibi sorular sorun. Duygusal tepkilerini fark etmelerine ve yeniden çerçevelemelerine yardımcı olun. Gerçek hayattaki ilişkilerin dijital onaydan daha önemli olduğunu vurgulayın.
4. İçerik konusunda eleştirel düşünmeyi öğretin
Birlikte gezinirken yönlendirici sorular sorun: Bunu kim yapmış? Ne satmaya ya da tanıtmaya çalışıyor? Gerçekçi mi? Düzenlenmiş mi? Bu yaklaşım sağlıklı bir şüphecilik geliştirir ve medya okuryazarlığını güçlendirir. Çocuklar internette gördükleri her şeyin gerçeği yansıtmadığını öğrenmelidir.
5. Duygusal kontroller yapın
Sosyal medya kullanmadan önce ve sonra nasıl hissettiklerini fark etmelerini teşvik edin. Enerjik mi yoksa yorgun mu? Bağlı mı yoksa dışlanmış mı? Kendine güvenli mi yoksa güvensiz mi? Duygusal örüntülerini takip etmelerine yardımcı olmak, dijital okuryazarlığın temel unsurlarından biri olan içsel farkındalığı geliştirir.
6. Net gizlilik ve güvenlik kuralları belirleyin
Kişisel bilgileri, konumlarını, okul bilgilerini ya da özel fotoğraflarını asla paylaşmamaları gerektiğini öğretin. Gizlilik ayarlarını birlikte gözden geçirin. Ekran görüntülerinin kalıcılığını açıklayın. Şu cümle yol gösterici olabilir: “Bir panoya asılmasını istemeyeceğin bir şeyi paylaşma.”
7. Zor durumları canlandırın
Zorbalık gördüklerinde, uygunsuz mesaj aldıklarında ya da fotoğraf göndermeye zorlandıklarında ne yapacaklarını prova edin. Onlara hazır cümleler verin. Örneğin: “Bundan rahatsız oluyorum” ya da “Çıkış yapıyorum.” Çocuklar yanıtları önceden prova ettiklerinde, gerçek durumda kullanma olasılıkları artar.
8. İletişimi açık ve tepkisiz tutun
Amaç gözetim değil, bağ kurmaktır. Bir hata yaptıklarında ya da bir sorunla karşılaştıklarında size geldiklerinde erişimlerini hemen kaybetmeyeceklerini bilmelerini sağlayın. Çocuklar cezadan korkarsa sorunları saklar; destek göreceklerine inanırlarsa yardım isterler.
Kaynak: Emma Singer. "How to Teach Kids Digital Literacy Skills, According to a Clinical Psychologist". Şuradan alındı: https://www.purewow.com/family/how-to-teach-kids-digital-literacy-skills.
Dijital çağın çocukları için güvenli ve etkili internet kullanımı 1/4
Sosyal medyanın erkek çocuklarına etkisi
