28 Şubat Pazar akşamı gerçekleşmesi beklenen altı gezegen hizalanması, gökyüzü meraklıları için dikkat çekici bir gözlem fırsatıdır. Astronomide gezegen geçidi olarak adlandırılan bu olay, gezegenlerin Dünya’dan bakıldığında aynı doğrultuda görünmesinden ibarettir.
Bu tür olaylar astronomide “gezegen hizalanması” olarak bilinse de daha doğru terim gezegen geçidi (planetary parade) ya da çoklu gezegen kavuşumudur. Burada kastedilen durum, gezegenlerin uzayda tek bir çizgi üzerinde toplanması değil; Dünya’dan bakıldığında gökyüzünde aynı hat boyunca dizilmiş gibi görünmeleridir.
Gezegen hizalanması ne anlama gelir?
Güneş Sistemi’ndeki gezegenler, Güneş’in etrafında birbirine yakın düzlemlerde dolanır. Dünya’dan baktığımızda bu düzlem gökyüzünde “ekliptik” adı verilen bir hat boyunca uzanır. Gezegenler de bu hat üzerinde hareket eder. Bazen yörüngesel konumları nedeniyle birden fazla gezegen aynı zaman diliminde gökyüzünde görünür hâle gelir. İşte bu durum gezegen geçidi olarak adlandırılır.
Bu olay sırasında gezegenler fiziksel olarak birbirine yaklaşmaz; aralarındaki milyonlarca kilometrelik mesafe korunur. Sadece Dünya’dan bakış açımıza göre aynı doğrultuda sıralanmış gibi görünürler.
Hangi gezegenler görülebilir?
Bu tür hizalanmalarda genellikle çıplak gözle görülebilen parlak gezegenler öne çıkar. Bunlar:
Ancak hepsini çıplak gözle görmek her zaman mümkün değildir. Venüs ve Jüpiter genellikle en parlak olanlardır ve şehir içinden bile rahatlıkla seçilebilir. Mars kırmızımsı rengiyle ayırt edilir. Satürn uygun koşullarda görülebilir. Merkür ufka çok yakın konumlandığı için gözlemi daha zordur. Uranüs ise çoğu durumda çıplak gözle fark edilemez; dürbün veya teleskop gerektirir.
Türkiye’den görülebilir mi?
Eğer söz konusu gezegenler aynı zaman diliminde ufkun üzerinde bulunuyorsa, Türkiye’den gözlemlenmeleri mümkündür. Türkiye orta enlemlerde yer aldığı için gezegenlerin izlediği ekliptik hattı gökyüzünde belirgin şekilde takip edilebilir. Özellikle açık ve bulutsuz bir havada, ışık kirliliğinin az olduğu bir bölgede gözlem yapmak avantaj sağlar.
Büyük şehirlerde de Venüs ve Jüpiter gibi parlak gezegenler görülebilir. Ancak daha sönük olanları seçebilmek için şehir ışıklarından uzak bir konum tercih edilmelidir.
Ne zaman ve nereye bakılmalı?
Gezegen hizalanmaları çoğunlukla gün batımından sonraki ilk saatlerde ya da gün doğumundan hemen önce gözlemlenir. Gezegenlerin doğuş ve batış saatleri ile gökyüzündeki dizilim sırası, gözlem yapılan coğrafi konuma göre değişiklik gösterebilir. Hangi saat diliminin uygun olduğu, gezegenlerin o tarihteki konumuna bağlıdır. Havanın açık olması ve ışık kirliliğinin az olduğu bir ortam, gözlem kalitesini belirgin biçimde artırır. Özellikle şehir merkezlerinden uzak, rakımı daha yüksek bölgeler daha net bir görüş sağlar. Ayrıca dürbün ya da teleskop kullanmak, gezegenleri daha ayrıntılı biçimde inceleme imkânı sunar.
Çoğu durumda gün batımından yaklaşık 30 - 60 dakika sonra batı ufkuna bakmak gerekir. Eğer hizalanma sabah gerçekleşiyorsa, gün doğumundan önce doğu ufku kontrol edilmelidir. Gezegenler gökyüzünde tek bir noktada toplanmış şekilde değil, bir yay veya hat boyunca dağılmış şekilde görünürler.
Bu olay nadir mi?
Üç veya dört gezegenin aynı anda görünmesi oldukça sık rastlanan bir durumdur. Beş ya da altı gezegenin aynı zaman aralığında gözlemlenebilmesi daha az görülür; ancak olağanüstü nadir bir olay da değildir. Birkaç yılda bir benzer hizalanmalar meydana gelebilir.
Bilimsel etkileri var mı?
Gezegen hizalanmalarının Dünya üzerinde deprem, iklim değişikliği ya da benzeri fiziksel etkiler yarattığına dair bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır. Gezegenlerin Dünya’ya uyguladığı kütleçekim etkisi, Ay ve Güneş’in etkisiyle kıyaslandığında son derece küçüktür. Bu nedenle olay astronomik ve görsel bir anlam taşır.
Tarihte gezegen hizalanmaları
Tarihte gezegen hizalanmaları, birçok kültürde önemli olaylar ve değişimlerin habercisi olarak görülmüştür. Eski uygarlıklar, bu tür olayları dini ritüeller, kehanetler ve sosyal olaylarla ilişkilendirmişlerdir. Örneğin; Maya ve Aztek uygarlıkları, gezegen hizalanmalarını takvimlerine ve dini törenlerine entegre etmişlerdir. Batı astrolojisinde de gezegen hizalanmaları, bireylerin yaşamları ve dünya olayları üzerinde etkili olabilecek güçlü enerjiler olarak yorumlanır.
Doğum haritalarında gezegenler neyi temsil ediyor?
