Bilim dünyasında uzun süredir kabul gören görüş, yazının ilk olarak MÖ 3000 civarında Mezopotamya’da (Sümerler) ortaya çıktığı yönündeydi. Ancak Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, insanların sembolik iletişim denemelerine aslında 40.000 yıl önce başlayabileceğini ortaya koyuyor.
Çalışma, Almanya’daki Saarland Üniversitesi’nden dilbilimci Christian Bentz ile Berlin Devlet Müzeleri’nden arkeolog Ewa Dutkiewicz, Almanya'nın güneyindeki Svabya Jura bölgesinde bulunan mağaralardan çıkarılan Homo sapiens’in Avrupa’ya ilk geldiği ve Neandertallerle karşılaştığı döneme ait 260 eseri inceledi. Bu eserler fildişi, kemik ve boynuzdan yapılmış figürinler ile çeşitli aletler üzerinde noktalar, çizgiler, zikzaklar, haçlar ve tarama desenleri gibi 3 binden fazla işaret kataloglandı. Araştırma ekibi, bu işaretleri dijital bir veritabanına aktardı. İstatistiksel modeller ve dilbilimsel analizler kullanarak şu sorulara yanıt aradılar: Bu bir dil mi?
Araştırmacılar bu işaretlerin doğrudan bir konuşma dilini (özne-yüklem gibi) temsil etmediğinden emin. Çünkü semboller "çizgi, çizgi, çizgi" gibi çok fazla tekrar içeriyor; bu, konuşma dilinin yapısına uymayan bir özellik. Yapılan analizler, bu işaretlerin belirli bir bilgiyi kodlamak için kullanıldığını gösteriyor. Tıpkı bugünkü bilgisayar kodları gibi, bu semboller de bir tür veri depolama yöntemiydi.
Araştırmanın en çarpıcı sonucu, Mezopotamya’daki ilk yazı sistemlerinin (proto-çivi yazısı), modern yazıdan ziyade bu 40.000 yıllık Taş Devri işaretlerine daha çok benzemesi oldu. Bu durum, insanların bilgiyi sembollerle kaydetme yönteminin on binlerce yıl boyunca çok az değiştiğini gösteriyor.
Arkeologlar, bu sembollerin tam olarak ne anlama geldiğini (belki bir takvim, belki bir av çetelesi) henüz bilmiyorlar ancak bu sembollerin doğrudan konuşma dilini temsil eden bir yazı sistemi olmadığını özellikle vurguluyorlar. Bilinen en eski yazı örnekleri yaklaşık 5 bin yıl öncesine ait.
Haberin görseli yapay zeka ile oluşturulmuştur.
Referanslar
Andrew Paul. "Earliest known writing dates back over 40,000 years". Şuradan alındı: https://www.popsci.com/science/earliest-human-writing-germany/ (23.02.2026)
