Edward Vladimirovich Frenkel: Aşk için bir matematik formülü bulmak zor

Matematik profesörü Edward Vladimirovich Frenkel, “Aşk ve Matematik” adlı kitabıyla tüm dünyayı şaşırtıyor. 16 dile çevrilen kitap, elbette herkesin en merak ettiği konuları ele alıyor.

Edward Frenkel: Aşk için bir matematik formülü bulmak zor

Aşkı anlatmak elbette herkesin harcı değil. Bir matematik profesörü dahi olsanız, bu pek mümkün görünmüyor. Ancak bu alana ilgi duyup çalışmalarını “aşk ve matematik” üzerine yoğunlaştıran California Üniversitesi Matematik Profesörü Edward Vladimirovich Frenkel (47) için durum biraz farklı. Çünkü yazdığı “Aşk ve Matematik” kitabı, 16 dilde yayınlandı ve çeşitli ödüllere layık görüldü. İnsanların hayattaki bu en zor iki konuya ilgi duyması şaşırtıcı değil elbette.

 

Matematiğin evrenin akışına yön verdiğini ve küçük atomlardan en büyük yıldızlara kadar her şeyin dizginlerini elinde tuttuğunu söylediği kitabı, Türkiye’de “Aşk ve Matematik – Saklı Gerçekliğin Kalbi” adıyla bu ay yayınlandı. Türkiye’de de ilgi göreceğe benzeyen kitabın yazarı, aslen bir Rus ve American Academy of Arts & Sciences üyesi.

 

1989’da henüz 21 yaşındayken Harvard Üniversitesi’nde misafir öğretim üyesi olarak ders vermek üzere davet ediliyor. Tam o sırada, Sovyetler Birliği’ndeki perestroika demir perdelerini kaldırıp vatandaşların yurtdışına çıkışına izin veriliyor. Böylece Frenkel, doktorasız bir Harvard profesörü oluyor. 1994-1997 yılları arasında da Harvard Üniversitesi’nde doçent olarak ders veriyor. 1997’den bu yana da Berkeley’deki California Üniversitesi’nde profesör olarak görev yapıyor. Matematiksel fizik alanında ‘Herman Weyl Ödülü’ sahibi olan Prof. Frenkel, bugüne kadar 3 kitap ve 80’in üzerinde akademik makale yayınladı.

 

Çalışmalarıyla ilgili olarak tüm dünyada konferanslar veren ve Youtube videoları 4 milyondan fazla izlenen Prof. Frenkel’in bir de prodüktörlük ve yardımcı yönetmenliğini yaptığı 2010’da yayınlanan “Aşk ve Matematiğin Ritüelleri” (Rites of Love and Math) adında bir filmi bulunuyor ve filmde başrolde oynuyor. Profesör aynı zamanda 1967-1968 yılları arasında ODTÜ’de görev yapan ve dünyanın en önemli matematikçileri arasında adı geçen Robert Langlands tarafından oluşturulan ve “Matematiğin Büyük Birleştirici Teorisi” olarak adlandırılan “Langlands Programı” üzerinde çalışıyor. “Aşk ve Matematik” kitabıyla New York Times’ın “En çok satanlar” listesine giren ve bu yıl Amerikan Matematik Derneği tarafından “Euler Kitap Ödülü”nü kazanan Prof. Frenkel, 26 Kasım’da ODTÜ’nün 60. yıl etkinlikleri kapsamında ODTÜ’lü öğrencilerle bir araya gelecek ve matematiğin farklı yönlerini ele alacak. Prof. Frenkel ile aşk ve matematiğin birleştirici yönlerini konuştuk.

 

Harvard Üniversitesi’nde doçent olarak ders verdiniz. Şimdi de California Üniversitesi’nde profesör olarak çalışıyorsunuz. Tam olarak ne öğretiyorsunuz?

Lisans ve lisansüstü öğrencilerine her tür ders veriyorum. Aynı zamanda matematik alanında araştırma yapıyorum. “Aşk ve Matematik” kitabımda, araştırmamı ayrıntılı bir şekilde anlatıyorum. Matematiğin farklı alanlarını, kuantum fiziğiyle birleştirmekle ilgili. Buna “Langlands Programı” deniliyor. Evrenin gizli kodunu bulmak gibi bir şey.

 

Aşk ve matematiğin nasıl bir bağlantısı var?

Aşk ve matematik, insanlığın iki temel direği. İkisi de birbirinin yerine geçemez. İkisi arasında bir denge bulmamız gerekiyor. Ve aşk ilk sırada yer alıyor.

 

Aşkı mı matematiği mi anlatmak daha zor?

Matematik açıklanabilir. Ama aşkı asla açıklamaya çalışmamalıyız. Aşk sadece yaşanabilir.

 

Aşk ve matematik arasında bir bağlantı kurduğunuza göre matematiği anlayamayan da aşkı anlayamaz mı?

Aşkı anlamaya yarayacak hiçbir şey yok. Yaşanması gerekiyor. Ve bunun için matematiğe ihtiyaç yok.

 

Matematik, insanların bulduğu bir bilim ancak aşk bir duygu. Bunu nasıl açıklıyorsunuz?

Matematik insanlar tarafından keşfedilmedi. Okulda gördüğümüz Pisagor Teoremi’ni düşünün. Bunun keşfedildiğini düşünüyorsanız, o zaman soruyorum: Kim tarafından? Pisagor mu? Hayır, aslında Pisagor’dan çok önce başkaları tarafından bulundu. Ayrıca teorem, Pisagor’un yaşadığı 2 bin 500 yıl önceki dönemle hâlâ aynı. Matematik gerçekleri zamansız, kalıcı gerçeklerdir. Yani herhangi bir zamanda, herhangi bir yerde, herhangi bir kişi için aynıdır. İnsanlar tarafından keşfedilmemişlerdir. Kendileri var olurlar ve insanlar tarafından bulunurlar. Ve bizler de bu bilgiyi paylaşırız. Aşkı da paylaşırız.

 

Matematiği ilkokulda öğrenmeye başlıyoruz peki aşkı kaç yaşında öğrenmeliyiz? Aşk öğrenilebilecek bir şey mi?

Doğduğumuz andan itibaren, hatta belki de bundan çok daha önce sevmeye başlıyoruz. Aşk, tüm canlıların temelinde var.

 

“Evlilik aşkı öldürüyor” deniyor. Peki evlilik matematiği öldürüyor mu?

Matematik bir angarya haline gelirse, kişi sevdiği için değil, kabul görmek ve egosunu beslemek için yapıyorsa, o zaman yaratıcılığı öldürür.

 

 

Zor bir platonik aşkınız ile karşılaşıyorsunuz.

Onun size âşık olması için bir formül var mı? Böyle bir formül bilmiyorum.

 

Peki “Aşkın ömrü 3 yıl” deniyor. Peki matematik bu konuda ne diyor?

Matematik bununla ilgili bir şey söylemiyor.

 

Âşık olmamızda etkili olan bir altın oran var mıdır?

Sadece bir “altın oran” var, ama bildiğim kadarıyla bunun âşık olmakla bir ilgisi yok.

 

Matematiğin bir müfredatı var peki aşkın müfredatı var mı?

Kendinizi âşık olmaya zorlayamazsınız. Aşk, mantıklı düşünmenin ötesindedir.

 

Matematik profesörü olarak aşkı ele almak çok işinize yaradı mı? Çok kişi size âşık oldu mu?

Sorunuz bunu düşünmeme neden oldu...

 

Aşk ve matematik üzerine kafa yoran biri olarak aşkı nasıl yaşıyorsunuz? Nasıl nefes alıyorsunuz? Nasıl yapılacağını öğreniyor musunuz, yoksa doğal bir süreç mi?

Aynısı aşk için de geçerli.

 

‘Aşkta yanlış bir yol yoktur’

 

İyi bir aşk yaşamak için matematikte daha çok neye çalışmalıyız?

Matematik çalışmak size “daha iyi bir aşk yaşama” konusunda yardımcı olmaz. Ama ufkunuzu genişletebilir ki bu da faydalı olabilir. Örneğin, iyi sorular sormamıza yardımcı olabilir.

 

Matematik işlemlerinin yolu yanlış ama sonucu doğru olabilir ya da tam tersi. Aşkta durum benzer mi?

Aşkta yanlış bir yol yoktur.

 

Eski aşkımızla bir arada olmanın bir matematiksel formülü var mıdır, böyle bir şeyin imkânı olur mu?

Hayır.

 

Aşk acısının bir matematiği var mı? Ne kadar sürer, ne yapmak lazım?

Böyle bir formül bilmiyorum.

 

Matematikle çözülemeyecek neler var hayatınızda?

Kişinin yaşamındaki derin sorunların matematikle çözülebileceğini düşünmüyorum. Ama matematik ufkun genişletilmesine yardımcı olabilir. William Blake’den alıntı yapacak olursak “Algı kapılarını temizlemeye” yardımcı olabilir.

 

3 kitabınız 80’den fazla makaleniz var. “Aşk ve Matematik” kitabınızın filmi de çekildi ve siz başrol oynadınız. Nasıl bir deneyimdi, neden kendiniz oynamayı seçtiniz?

Filmi, kitabım yayınlanmadan 4 yıl önce yaptım ve kitapla ilgili değil. Film yapmak, zengin ve özel bir deneyimdi. Filmi yapmak, filmin ortasında matematiğin güzelliğini ve aşk için bir matematik formülü bulmanın zorluğunu anlatma yolumdu.

 

 

‘Sıkıcı bir matematik dersi vermeyeceğim’

 

Daha önce Türkiye’ye geldiniz mi?

İlk kez, film yönetmeni arkadaşım Can Evrenol’un daveti üzerine 4 yıl önce İstanbul’a geldim, bayıldım. Bu yıl ağustosta Bodrum’a ve İstanbul’a geldim. Oldukça eğlenceliydi. Özellikle kitabımın artık Türkçe yayınlanması ve direkt olarak Türk seyircisiyle konuşma fırsatına sahip olacağım için bu seyahati çok merak ediyorum. Bu benim Ankara’ya ve hakkında pek çok iyi şey duyduğum ODTÜ’ye ilk ziyaretim olacak. ODTÜ, dünyada “Türk MIT”i olarak tanınıyor.

 

ODTÜ’deki konuşmanızda dinleyicileri neler bekliyor?

ODTÜ’deki paylaşımlarım, seyirciden alacağım enerjiye fazlasıyla bağlı olacak. Size tek bir şey söyleyebilirim; bir matematikçiden beklenebilecek sıkıcı bir matematik dersi vermeyeceğim. Şu anda tutku duyduğum soruyu ele almak istiyorum: “Biz kimiz?”, “Kim olmak istiyoruz?”, “Ne tür bir dünya inşa etmek istiyoruz?”. Bugün dünyada bu kadar fazla şiddet varken ve teknolojide kademeli olarak bizim yerimizi robotlara veren yanlış yönde giden trendler varken, insanlık zor bir karar verme aşamasında. İnsanlık hayatta kalacaksa kim olduğumuzu hatırlamalıyız. Her birimiz bunu yapmalı. Şu anda. Uyanma zamanı geldi.

 

‘Keşfettiğimiz her formül, bir aşk formülüdür’

“Bir zamanlar “aşkın formülünü” keşfeden matematikçi olma hayaline kapılmıştım ve bu hayal, Rites of Love and Match filmi için ilham kaynağı oldu. Filmi izler izlemez insan şu soruyu soruyor: “Aşkın formülü gerçekten var mı?” Benim cevabım ise belli: “Keşfettiğimiz her formül, bir aşk formülüdür. Matematik, tüm maddelerin kalbine giden; kültürler. kıtalar ve yüzyıllar arasında bizi birleştiren; zamandan bağımsız derin bilgi birikimi kaynağıdır. Bu fikirlerin, formüllerin ve denklemlerin büyülü güzelliğini ve nefes kesen uyumunu hepimizin görebilmesini, değerini anlamasını ve bunlar karşısında şaşırmasını hayal ediyorum çünkü bu sayede bu dünyaya ve birbirimize duyduğumuz aşka çok daha fazla anlam yükleyeceğiz.”

 

Röportaj: Ekin Türkantos

Facebook Yorumları
Yorumlar
0
Onay Bekleyenler
0

  • Hafif pizza tarifi
    Hafif pizza tarifi

    Süresi : 01:28 İzlenme : 8736

  • Damla çikolatalı kurabiye tarifi
    Damla çikolatalı kurabiye tarifi

    Süresi : 00:48 İzlenme : 2127

  • Yoğurtlu kereviz salatası
    Yoğurtlu kereviz salatası

    Süresi : 01:17 İzlenme : 5397

  • Yılbaşı hindisi nasıl yapılır?
    Yılbaşı hindisi nasıl yapılır?

    Süresi : 03:40 İzlenme : 2363

  • Fıstık ezmesi nasıl yapılır?
    Fıstık ezmesi nasıl yapılır?

    Süresi : 00:49 İzlenme : 3514

hthayat.haberturk.com internet sitesinde yayınlanan yazı, haber, video ve fotoğrafların her türlü hakkı Haberturk Gazetecilik A.Ş.’ye aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez. Copyright © 2018 - Üretim ve Tasarım Bilgi Grubu
Yukarı Git
HTHayat Mobil Sürümüne Dön