Giyilebilir teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte, uyku artık doğal bir dinlenme sürecinden ziyade yüksek puan alınması gereken bir performans testine dönüşmüş durumda. Yayımlanan kapsamlı bir analize göre tıp dünyası, akıllı saatler ve uyku takip cihazlarının tetiklediği bu kusursuz uyku takıntısını Ortosomni (Orthosomnia) olarak adlandırıyor. İlk olarak Journal of Clinical Sleep Medicine dergisinde yayımlanan bir çalışmada araştırmacılar tarafından kullanılan bu terim, uyku verilerini saplantı haline getirip sürekli daha iyi bir skor elde etmeye çalışmayı ifade ediyor. İşin ironik tarafı ise, uykuyu iyileştirmek için geliştirilen bu takıntının uykusuzluk problemini daha da kötüleştirmesi.
Kusursuzluk peşinde koşarken uykudan olmak
Uyku terapisti Katie Fischer, danışanlarının büyük bir kısmının mükemmel gece uykusunun peşinde olduğunu belirtiyor. Fischer'a göre, iyi uyuyan insanlara sırlarını sorduğunuzda genellikle “Hiçbir şey yapmıyorum” yanıtı alınıyor: Sadece yorgun hissederler, yatağa girerler ve ara sıra yaşanan kötü bir geceyi dert etmezler.
Ancak uyku sorunu yaşayanlar, vücutlarının o kadar uzun süreye ihtiyacı olup olmadığını bilmeden "sihirli rakam" olan 8 saatlik uykuya ulaşmak için kendilerine yoğun bir baskı uyguluyorlar. 2025 yılında yayımlanan bir makalede de bu durum, modern çağın yeni "performans anksiyetesi" olarak tanımlanmıştı.
Uyku pozisyonunuz ilişkinize dair ne söylüyor?
Hangi renk ışık uyumanıza yardımcı olur?
"Sadece yüzde 11 derin uyku uyumuşum" paniği
Birçok kişi, akıllı saatlerinin ekranında "yalnızca yüzde 11 derin uyku" verisini gördüğünde paniğe kapılıyor. Oysa terapist Fischer, bu verilerin aslında son derece normal olduğunu vurguluyor. İnsan uykusu yaklaşık 90 dakikalık döngülerden oluşuyor ve sağlıklı bir yetişkinde derin uyku, tüm gecenin sadece yüzde 13 ila 23'ünü kapsıyor.
Aynı şekilde gece boyunca uyanık geçirilen zamanlar da uykunun doğal bir parçası. Çoğu zaman farkında bile olmasak da, bir gecede 3 ila 6 kez uyanıp tekrar uykuya dalmak tamamen sağlıklı bir durum. Ancak çoğu insan "normal" bir uykunun bilimsel olarak neye benzediğini bilmediği için, takip cihazlarındaki parçalı grafikleri ve düşük derin uyku oranlarını görünce endişeye kapılıyor.
Uyku kalitenizi cihazlara değil, bedeninize sorun
Uzmanlar, insan uykusunun son derece karmaşık bir yapıya sahip olduğunu ve akıllı saatlerin bu derin yapıyı yalnızca basit hareket veya nabız algılayıcılarıyla çözmeye çalışırken sıklıkla yanıltıcı sonuçlar verebildiğini belirtiyor. Uyku terapistleri, bu cihazların sunduğu çoğu zaman eksik veya kusurlu verilerin yarattığı kaygının, uykuyu daha da kaçıran tehlikeli bir kısır döngü yarattığı konusunda hemfikir.
Bu "Ortosomni" döngüsünü kırmak için uzmanların önerdiği ilk ve en etkili adım ise son derece pratik: Akıllı saatinizi veya uyku takip cihazınızı en azından birkaç günlüğüne çekmeceye kaldırmak ve ekranlarla aranıza mesafe koymak.
Uzmanlar, iyi bir gece uykusunun en güvenilir ölçütünün bileğinizdeki ekranın size verdiği yapay bir puan değil, tamamen kendi bedensel hisleriniz olduğunu hatırlatıyor. Eğer sabah yataktan kalktığınızda kendinizi fiziksel ve zihinsel olarak dinlenmiş, yenilenmiş ve güne başlamaya hazır hissediyorsanız, cihazınızın size verdiği düşük skorların veya "yetersiz derin uyku" uyarılarının aslında hiçbir önemi kalmıyor. Kısacası uzmanlar; algoritmaların değil, bedeninizin sesini dinlemenin çok daha sağlıklı bir uyku vadettiğinin altını çiziyor.
Kaynak: Anita Chaudhuri. "Sleep perfectionists: the exhausting rise of orthosomnia". Şuradan alındı: https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2024/oct/15/sleep-perfectionists-the-exhausting-rise-of-orthosomnia
Uyuyamıyorum!
Beyin ‘uyku borcunu’ nasıl öder?
