N-asetil sistein, “şartlı olarak” gerekli bir amino asit olan sistein'in takviye formudur. N-asetil sistein, vücut diğer amino asitlerden üretebildiği için 'şartlı olarak gerekli' kabul edilir. N-asetil sistein sağlıklı yaşam konusuna ilgi duyanların merakını uyandıran bir takviye olarak ilgi çekmektedir ancak FDA tarafından ruhsatlı bir ilaçtır ve hekim onayı dahilinde kullanılır. Takviye formuna ilgi duyanlar için, işte N-asetil sistein hakkında merak edilen detaylar…
N-asetil sistein faydaları nelerdir?
N-asetil sistein'in antioksidanları yenilemek ve beyninizi beslemek de dahil olmak üzere birçok sağlık faydasından söz edilir. N-asetil sisteinin öksürük ve diğer akciğer rahatsızlıkları ile ilgili tıbbi kullanımı mevcuttur. N-asetil sisteinin takviye olarak ayrıca göz kuruluğu ve birçok başka rahatsızlık için de kullanımı halk arasında ilgi çekmektedir ancak tıp dışı takviye olarak kullanımların çoğunu destekleyecek iyi bir bilimsel kanıt yoktur. Hem bu sebepler, hem de aşağıdaki etkilerinden dolayı, N-asetil sistein'in uygun şekilde kullanımının sadece hekim tarafından belirlenebileceğini hatırlatmak gerek. İşte N-asetil sistein hakkında söylenenler:
Glutatyonun üretimi için gereklidir
N-asetil sistein, öncelikle antioksidan üretimindeki rolü nedeniyle değerlidir. Glutamin ve glisin olmak üzere iki diğer amino asitle birlikte N-asetil sistein, glutatyonun üretimi ve yenilenmesi için gereklidir. Glutatyon, vücudunuzun en önemli antioksidanlarından biridir; hücrelere ve dokulara zarar verebilecek serbest radikalleri nötralize etmeye yardımcı olan bileşiklerdir. Antioksidanlar, vücudun doğal bağışıklık sistemini ve toksin atılım süreçlerini desteklemeye yardımcı olur. Araştırmalar ayrıca antioksidan alımının, kardiyovasküler hastalık da dahil olmak üzere çeşitli kronik rahatsızlıkların riskini azaltabileceğini göstermektedir.
Toksin atmaya yardımcı olur
N-asetil sistein, vücudunuzun detoksifikasyon sürecinde önemli bir rol oynar. Böbrek ve karaciğer hasarını önlemek veya azaltmak için detoksifikasyona yardımcı olur. Çevresel toksinlere maruz kalmanın yan etkilerini önlemeye yardımcı olabilir. N-asetil sistein, antioksidan ve anti-inflamatuar faydaları sayesinde diğer karaciğer hastalıkları için de sağlık alanında çeşitli uygulamalarda kullanılır. İnflamasyonu artıran gıdalar ve inflamasyonu azaltan gıdalara da dikkat etmekte fayda vardır.
Ruh sağlığına iyi gelebilir
N-asetil sistein, beynin en önemli nörotransmitteri olan glutamat seviyelerini düzenlemeye yardımcı olur. Bu özelliğiyle, ruh sağlığı sorunlarını ve madde kullanım bozukluğunu iyileştirmeye yardımcı olabilir. Bipolar bozukluğu ve depresyonu olan kişilerde N-asetil sistein, semptomları azaltmaya ve yaşam kalitesini iyileştirmeye yardımcı olabilir. Dahası, araştırmalar orta ila şiddetli OKB (Obsesif Kompülsif Bozukluk) tedavisinde rol oynayabileceğini göstermektedir. Ancak glutamat normal beyin aktivitesi için gerekli olsa da aşırı glutamat ve glutatyon tükenmesi beyin hasarına neden olabilir. Bu da bipolar bozukluk, şizofreni, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) ve madde kullanım bozukluğu gibi ruh sağlığı sorunlarına katkıda bulunabilir.
Solunum yolu rahatsızlıklarını hafifletebilir
N-asetil sistein, antioksidan ve balgam söktürücü görevi görerek, solunum yollarınızdaki mukusu gevşeterek solunum yolu rahatsızlıklarının belirtilerini hafifletebilir. Antioksidan olarak N-asetil sistein, akciğerlerdeki glutatyon seviyelerini yenilemeye ve bronş tüplerindeki ve akciğer dokusundaki iltihabı azaltmaya yardımcı olur. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olan kişiler, uzun süreli oksidatif hasar ve akciğer dokusu iltihabı yaşarlar; bu da hava yollarının daralmasına, nefes darlığına ve öksürüğe yol açar. Bazı çalışmalar, N-asetil sistein takviyeleri almanın KOAH semptomlarını, alevlenmelerini ve akciğer fonksiyon kaybını iyileştirmeye yardımcı olabileceğini öne sürmektedir.
Beyin sağlığını destekler
Antioksidan bir madde olan glutatyon, yaşlanmayla ilişkili beyin hücresi oksidatif hasarını azaltmaya yardımcı olur. Nörotransmitter bir madde olan glutamat, geniş bir yelpazedeki öğrenme, davranış ve hafıza fonksiyonlarında rol oynar. N-asetil sistein, glutamat seviyelerini düzenlemeye ve glutatyonu yenilemeye yardımcı olduğu için, beyin ve hafızayı etkileyen sağlık sorunları olan kişilere fayda sağlayabilir. N-asetil sistein beyin sağlığını iyileştirebilirken, kesin sonuçlara varmak için daha fazla insan araştırmasına ihtiyaç vardır.
Doğurganlığı artırabilir
Bazı durumlarda, N-asetil sistein'in erkek doğurganlığını iyileştirebildiği gösterilmiştir. Birçok erkek kısırlığı sorunu, üreme sisteminde serbest radikal oluşumunu gidermek için antioksidan seviyeleri yetersiz olduğunda artar. Erkek kısırlığına katkıda bulunan bir durum varikosel, yani skrotum içindeki damarların serbest radikal hasarı nedeniyle genişlemesidir. Bir çalışmada, varikoseli olan 35 erkek, ameliyattan sonra 3 ay boyunca günde 600 mg N-asetil sistein aldı. Ameliyat ve N-asetil sistein takviyesinin kombinasyonu, kontrol grubuna kıyasla sperm bütünlüğünü ve eş gebelik oranını %22 oranında iyileştirdi. Ek olarak, N-asetil sistein, yaşı nispeten ileri olan kadınlarda ve polikistik over sendromu olanlarda yumurtlama döngüsünü başlatarak veya artırarak doğurganlığı iyileştirebilmiştir, ancak daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.
Kan şekerini dengeleyebilir
İnsülin reseptörleri sağlam ve sağlıklı olduğunda, kandaki şekeri düzgün bir şekilde uzaklaştırarak seviyeleri normal sınırlar içinde tutarlar. Yüksek kan şekeri ve obezite, yağ dokusunda iltihaba katkıda bulunur. N-asetil sistein, yağ hücrelerindeki iltihabı azaltarak kan şekerini dengeleyebilir. Bu, insülin reseptörlerine zarar verebilir veya onları yok edebilir ve tip 2 diyabet riskini artırabilir. Hayvan çalışmaları, N-asetil sistein'nin yağ hücrelerindeki iltihabı azaltarak ve böylece insülin direncini iyileştirerek kan şekerini dengeleyebileceğini göstermektedir.
İlginizi çekebilir: Hangi vitamin takviyesi ne için kullanılır?
N-asetil sistein içeren besinler
Vücudunuzun sistein amino asidini üretebilmesi için yeterli miktarda folat, B6 vitamini ve B12 vitaminine ihtiyacınız vardır. Bu besinler fasulye, mercimek, ıspanak, muz, somon ve ton balığında bulunur.
Tavuk, hindi, yoğurt, peynir, yumurta, ayçiçek çekirdeği ve baklagiller gibi protein açısından zengin birçok gıda sistein içerirken, bazı kişiler sistein alımlarını artırmak için N-asetil sistein takviyesi kullanırlar ancak N-asetil sistein, oral takviye olarak düşük biyoyararlanım gösterir, yani vücudunuz onu iyi emmez. Kabul edilen günlük takviye önerisi 600-1800 mg N-asetil sistein'dir. Kanama bozukluğu olan veya kan sulandırıcı ilaç kullanan kişiler N-asetil sistein takviyesi almamalıdır çünkü kan pıhtılaşmasını yavaşlatabilir. Yüksek tansiyon ilaçları (Antihipertansif ilaçlar) N-Asetil Sistein ile etkileşime girer. N-asetil sistein kan basıncını düşürebilir. N-asetil sisteini kan basıncını düşüren ilaçlarla birlikte almak, kan basıncının çok düşmesine neden olabilir.
N-asetil sistein takviyesi hakkında…
N-asetil sistein takviyesi almak için araştırma yapanlar şu bilgilerle karşılaşlıyor; Türkiye’de takviye edici gıdalar, 5996 sayılı Kanun ve buna bağlı yönetmeliklerle Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından onaylanarak satışa sunulur. Bu tür ürünler vitamin, mineral, amino asit vb. gibi besin öğelerini içerebilir ve “normal beslenmeyi takviye etmek” amaçlıdır. Mevzuat açısından N-asetil sistein, Türkiye’de takviye edici gıdalarda kullanılmak üzere onaylı bir bileşen değildir. N-asetil sistein içeren ürünlerin satışına dair bir yasak maddi olarak listede yer almasa da Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi’ne göre N-Asetil-L-sistein, takviye edici gıda bileşeni olarak uygun bulunmamıştır. Yurt dışı kaynaklı satış yapıldığı görülse de ürünün kendi durumu ve izin/ruhsat statüsüne bakılması gerekirken, N-asetil sistein’in özellikle ilaç statüsündeki balgam söktürücü/tedavi amaçlı tıbbi kullanımları ayrı düzenlemelere tabidir.
(Bu içerikte yer alan bilgiler tıbbi tavsiye yerine geçmez. Her türlü tavsiye, teşhis ve tedavi için hekiminize danışınız.)
Referanslar:
“Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi (Son Güncelleme Tarihi: 30/10/2025)”. Şuradan alındı: https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Gida_Isletmeleri/Takviye_Edici_Gidalar_Kisitli_Maddeler_Listesi.pdf
Amy Goodson, Ami Patel PharmD, BCPS.“What are the Health Benefits of NAC (N-Acetyl Cysteine)?” (2024). Şuradan alındı:
https://www.healthline.com/nutrition/nac-benefits
