Meme kanserinde tarihi değiştiren kadınlar

Giriş: 30 Eylül 2026, Çarşamba 13:31

Güncelleme: 30 Eylül 2026, Çarşamba 14:49

Kanserle mücadele tarihi, yalnızca tıbbi keşiflerin değil; önyargıları kıran, pes etmeyen ve bilimin sınırlarını zorlayan bilim insanlarının da tarihidir. Hücrelerin gizemli dünyasından insan genetiğinin karmaşık kodlarına kadar uzanan bu zorlu yolculukta, kadın araştırmacılar ve liderler kritik dönüm noktalarına imza attılar. Tümör baskılayıcı genlerin keşfinden giyilebilir erken teşhis teknolojilerine, ilk pembe kurdele farkındalık hareketinden hedefe yönelik akıllı ilaçlara kadar kanserin seyrini değiştiren öncü kadınların ilham veren hikâyelerini bir araya getirdik

1943'te bir arkadaşını kanserden kaybettikten ve kanser araştırmalarına ne kadar az para ayrıldığını öğrendikten sonra, Mary Lasker kanser araştırmalarına daha fazla fon ayrılması için savunuculuk yapmaya başladı ve bu da Amerikan Kanser Derneği'ne (ACS) ve daha sonra Ulusal Kanser Enstitüsü'ne (NCI) devlet fonlarına büyük bağışlar yapılmasına yol açtı.

1952'de kötü huylu bir tümör nedeniyle travmatik bir radikal mastektomi geçiren Terese Lasser, cerrahının sunduğu fiziksel ve duygusal takip bakımının yetersizliğinden hayal kırıklığına uğradı. Sonuç olarak, Terese, o dönemde tıp uzmanlarının önemli görmediği meme kanseriyle ilgili damgalanma, meme kanseri sonrası yakınlık, fiziksel rehabilitasyon ve protezlere erişim gibi konuları ele almak için 1954'te Reach to Recovery programını kurdu ve meme kanseri yaşayan kadınlara sosyal destek ve cesaret vererek kadın sağlığı hareketinin yolunu açtı.

Kanser araştırmaları camiasında "Kemoterapinin Annesi" olarak anılmaktadır. Sadece Kemoterapinin Annesi olarak bilinmekle kalmayan Dr. Wright, Tıp Araştırmalarında Öncü Kadınlar listesinde ve en iyi Tıp Araştırmacıları arasında yer almaktadır. 1955 yılında Dr. Wright, New York Tıp Merkezi'nde kanser kemoterapi araştırmaları direktörü ve araştırma cerrahisi eğitmeni olarak tıp fakültesine katıldı. Jewel Plummer-Cobb ile yaptığı çalışmalar, kültür ortamında kanser hücreleri hakkında önemli keşiflere yol açtı. Dr. Wright daha sonra kemoterapi uygulamasına yönelik yenilikçi yöntemler üzerinde araştırmalar yaptı.

1972 yılında Janet Rowley, akut miyelojenik lösemi hastalarında kromozomların yer değiştirdiğini (translokasyon) fark ederek tıp tarihinde bir çığır açtı. Bu buluş, kromozom bozukluklarının insanlarda kansere yol açabileceğinin dünyadaki ilk kanıtı oldu. Dr. Rowley'in bu adımla başlattığı araştırmalar; kanserin nasıl oluştuğunu anlaşılmasını, hastalıklara doğru tanı koymamızı ve çok daha etkili tedaviler geliştirilmesini sağladı.

Fotoğraftaki kişi: Janet D. Rowley

Fotoğraf AP tarafından servis edilmiştir.

1975'te Harvard Üniversitesi'nde ilk kadın profesörlerden biri olan Ruth Sager, kanser hücrelerinin nasıl büyüdüğünü, çoğaldığını ve kromozomal stabiliteyi nasıl bozduğunu araştırdı ve tümör baskılayıcı genlerin kanserin büyümesini durduran gizli silah olabileceği teorisini ortaya attı. 22 yıl boyunca Harvard'da rekombinant DNA teknolojisi, gen birleştirme ve hücre klonlama alanlarında öncü çalışmalar yaptı.

Susan G. Komen Vakfı 1982 yılında ABD'nin Teksas eyaletinde, meme kanseri nedeniyle hayatını kaybeden Susan Goodman Komen'in kardeşi Nancy Brinker tarafından kuruldu. Kuruluş o zamandan beri, meme kanseriyle mücadele için dünyanın en büyük kar amacı gütmeyen fon kaynağı haline geldi.

Genetik bilimci Mary-Claire King, meme kanserinin, BRCA1 adını verdiği gendeki mutasyonlar nedeniyle kalıtsal olabileceğini tespit eden ilk kişidir. 1990’da gerçekleşen bu tespitin arayışı 17 yıl sürdü. Mary-Claire King, 1500'den fazla meme kanserli kadının verilerine erişip bunları 1500 kansersiz kadınla karşılaştırarak, ailelerdeki baskın olarak kalıtılan bir veya daha fazla gendeki hataların daha yüksek hastalık riskini açıkladığı hipotezini destekleyen istatistiksel bir model geliştirmeyi başardı.

Fotoğraftaki kişi: Mary Claire King

Fotoğraf AP tarafından servis edilmiştir.

Sadece meme kanseri araştırmalarına adanmış ilk kuruluş olan Meme Kanseri Araştırma Vakfı, Evelyn H. Lauder tarafından BCRF Kurucu Bilimsel Direktörü Dr. Larry Norton'ın 1993 yılında desteğiyle kurulmuştur. Evelyn Lauder 1992 yılında arkadaşı Self dergisinin eski genel yayın yönetmeni Alexandra Penney ile birlikte meme kanseri konusunda toplum bilinci sağlamak amacıyla pembe kurdele kampanyasını başlattı.

Fotoğraftaki kişi: Evelyn Lauder

Fotoğraf AP tarafından servis edilmiştir.

Suzanne Cory, eşi Jerry Adams ile ömür boyu süren dinamik bir araştırma ortaklığıyla immünoloji, kanser ve genetik biliminin ilerlemesine önemli katkılarda bulunmuştur. Yaptıkları laboratuvar çalışmaları, kromozomlarda meydana gelen hasarların kanseri tetikleyen genleri harekete geçirebildiğini kanıtladı. Aynı zamanda bağışıklık sisteminin antikor üreten hücrelerinde görülen ve bir tür lenf kanseri olan Burkitt lenfomasına neden olan genetik mutasyonu buldular.

Mina Bissell, hücrelerde fiziksel bağlamın önemini gösteren çalışmaları ve hücre dışı matrisin (ECM) meme dokusu yeniden yapılanması ve meme kanseri ilerlemesi için ayrılmaz bir unsur olduğunu ortaya koydu. Kansere bakış açısını kökten değiştiren "Doku Mimarisi" ve mikroçevre teorisini ortaya koydu. Kanser hücresinin sadece kendi genetik mutasyonuyla değil, içinde bulunduğu dokunun (hücre dışı matris) yapısıyla etkileşime girerek büyüdüğünü kanıtladı.

Ephrat Levy Lahad, yalnızca kanser öyküsü olan aile bireyleri arasında değil, genel popülasyondan tespit edilen BRCA1 ve BRCA2 mutasyon taşıyıcıları arasında da meme ve yumurtalık kanseri riskinin yüksek olduğunu ilk kez ortaya koymuştur.

MIT'de (Massachusetts Teknoloji Enstitüsü) yürüttüğü çalışmalarla, mamografi aralarındaki süreçte gelişen agresif tümörleri erken evrede yakalamak amacıyla giyilebilir ultrason cihazını (elektronik sütyen) geliştirdi. Dokudaki kitleleri daha sık ve konforlu bir şekilde izleme imkânı sunan bu buluş, erken teşhiste çığır açan alanında öncü teknolojilerden biridir.

Fotoğraftaki kişi: Canan Dağdeviren

Fotoğraf İHA tarafından servis edilmiştir.

Nancy Lin meme kanserinde tanı, tedavi ve hastalık süreçlerine odaklanmıştır. Çalışmalarında özellikle HER2 pozitif meme kanseri ve beyin metastazı (kanserin beyne sıçraması) gelişen hastalar üzerinde yoğunlaşmış, bu gruptaki hastalar için yeni ilaçların geliştirilmesine katkıda bulunmuştur. Kansere bağlı beyin ve merkezi sinir sistemi metastazları, henüz tam olarak anlaşılamamış genetik (genomik) değişikliklere yol açar. Lin, bu durumu aydınlatmak amacıyla binlerce metastatic meme kanseri hastasının verilerini içeren EMBRACE (Ending Metastatic Breast Cancer for Everyone) veri tabanından yararlanmış ve yaklaşık 800 tümör örneğini genetik dizilimine göre incelemiştir. Bu araştırmalar, metastazların arkasındaki genetik etkenlerin belirlenmesini sağlamaktadır. Lin, aynı zamanda erken ve ileri evre meme kanserinde antikor-ilaç konjugatları olarak adlandırılan hedefe yönelik tedavilerin başarısıyla ilgilenmektedir.

Derleyen: Dilay Argün

"Women Who Changed the Face of Breast Cancer". Şuradan alındı: https://www.nationalbreastcancer.org/blog/women-who-changed-the-face-of-breast-cancer/

“Remembering Jane Cooke Wright, a Black woman, who was among seven founders of ASCO” Şuradan alındı: https://cancerhistoryproject.com/people/remembering-jane-cooke-wright-a-black-woman-who-was-among-seven-founders-of-asco/

"The Susan G. Komen Breast Cancer Foundation". Şuradan alındı: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1508105/

“Janet D. Rowley (1925-2013)”. Şuradan alındı: https://www.hematology.org/about/history/legends/janet-rowley-bio

“Ruth Sager”. Şuradan alındı: https://www.britannica.com/biography/Ruth-Sager

“Ph.D. Mary-Claire King, Discovering the Hereditary Breast Cancer Gene”. Şuradan alındı: https://prevention.cancer.gov/about-dcp/history-and-timeline/commemoration-50th/mary-claire-king

“Evelyn Lauder” Şuradan alındı: https://tr.wikipedia.org/wiki/Evelyn_Lauder

“Mina Bissell” Şuradan alındı: https://en.wikipedia.org/wiki/Mina_Bissell

“Keynote Speaker and 2025 Basser Global Prize Awardee”. Şuradan alındı: https://www.basser.org/person/keynote-speaker-and-2025-basser-global-prize-awardee

“Canan Dagdeviren”. Şuradan alındı: https://www.media.mit.edu/people/canand/overview/

“Nancy Lin”. Şuradan alındı: https://en.wikipedia.org/wiki/Nancy_Lin