Dünya genelinde doğurganlık oranları düşüyor. Pek çok ülkede kadınlar artık daha az çocuk sahibi oluyor. Ancak bu tablo, anneliğin de azaldığı anlamına gelmiyor. Aksine, çocuk sahibi olma yaşı giderek yükseliyor.
Son yıllarda eğitim süresinin uzaması, kariyer planları, ekonomik koşullar ve aile kurma tercihleri nedeniyle birçok kadın anneliği daha ileri yaşlara erteliyor. Bu değişim, gelişmiş ülkelerin nüfus verilerine de açıkça yansıyor.
OECD'nin güncel değerlendirmelerine göre üye ülkelerde toplam doğurganlık uzun süredir düşüşte. Buna karşılık doğumlar giderek daha ileri yaşlarda gerçekleşiyor. Ortalama anne olma yaşı 1980'lerde yaklaşık 27 iken bugün OECD ortalaması 31 yaşa yaklaştı. İlk kez anne olan kadınların yaşı da birçok ülkede 30'un üzerine çıktı.
Avrupa Birliği verileri de aynı eğilimi doğruluyor. AB'de kadınlar ilk çocuklarını ortalama 29,8 yaşında dünyaya getiriyor. Bu yaş İtalya'da 31,8'e, İspanya'da 31,7'ye, İrlanda'da ise 31,6'ya çıkıyor. Kısacası çocuk sahibi olma kararı yalnızca ertelenmiyor; birçok ülkede artık 30'lu yaşlar yeni normal haline geliyor.
ABD bu değişimin en çarpıcı örneklerinden biri
Bu küresel eğilimin en dikkat çekici örneklerinden biri ABD'de görülüyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) Ulusal Sağlık İstatistikleri Sistemi verilerine göre, 2024 yılında 40-44 yaş grubundaki kadınların yaşa özel doğurganlık oranı binde 12,7'ye yükseldi. Bu, söz konusu yaş grubu için 1965'ten bu yana kaydedilen en yüksek oran. Aynı dönemde genç yaş gruplarındaki doğurganlık tarihsel olarak en düşük seviyelerinde seyretmeye devam etti. Bu tablo, çocuk sahibi olmanın giderek daha ileri yaşlara kaydığını gösteren en belirgin işaretlerden biri olarak öne çıkıyor.
Buradaki önemli ayrıntı şu: Söz edilen veri toplam doğum sayısını değil, belirli bir yaş grubundaki her 1.000 kadın başına düşen doğum sayısını ifade eden yaşa özel doğurganlık oranını gösteriyor. Yani en fazla doğum hâlâ 20'li yaşların sonu ile 30'lu yaşların başındaki kadınlarda gerçekleşiyor. Değişen şey, annelik zamanlaması.
Kadınlar neden daha geç anne oluyor?
Tek bir neden yok. Uzmanlara göre bunun arkasında hem toplumsal hem de tıbbi birçok değişim var. Kadınların daha uzun süre eğitim görmesi, iş hayatında daha fazla yer alması, ilk evlilik yaşının yükselmesi ve ekonomik belirsizlikler çocuk sahibi olma kararını geciktirebiliyor.
Diğer yandan yardımcı üreme teknolojilerindeki gelişmeler de önemli rol oynuyor. Tüp bebek tedavilerindeki ilerlemeler, yumurta dondurma gibi doğurganlığı korumaya yönelik seçeneklerin yaygınlaşması ve gebelik takibindeki gelişmeler sayesinde birçok kadın geçmişe göre daha ileri yaşlarda gebelik planlayabiliyor.
İleri yaş gebelikleri daha fazla takip gerektiriyor
40 yaşından sonra gebeliklerin daha yaygın hale gelmesi, bu yaşta gebeliğin risksiz olduğu anlamına gelmiyor.
Anne yaşı ilerledikçe gebelik diyabeti, yüksek tansiyon, preeklampsi, düşük, erken doğum ve bazı kromozomal anomalilerin görülme olasılığı artabiliyor. Bu nedenle ileri yaş gebelikleri daha yakın tıbbi takip gerektiriyor.
Bununla birlikte doğum öncesi tarama yöntemleri, gebelik takibi ve yardımcı üreme teknolojilerindeki gelişmeler sayesinde birçok kadın 40'lı yaşlarında da sağlıklı bir gebelik ve doğum süreci geçirebiliyor.
Değişen sadece istatistikler değil
Uzmanlara göre yaşanan değişim yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda toplumsal bir dönüşümün de yansıması.
Eskiden çocuk sahibi olmak çoğu kadın için 20'li yaşlarda başlayan bir yaşam planının parçasıyken, bugün bu plan çok daha farklı ilerleyebiliyor. Eğitim, kariyer, ekonomik koşullar ve kişisel tercihler annelik zamanlamasını yeniden şekillendiriyor.
Toplam doğurganlık düşmeye devam etse de doğumların daha ileri yaşlara kayması, gelişmiş ülkelerde giderek belirginleşen yeni demografik eğilimlerden biri olarak öne çıkıyor. ABD'de 40-44 yaş grubundaki kadınların doğurganlık oranının son 60 yılın en yüksek seviyesine ulaşması da bu değişimin en dikkat çekici örneklerinden biri.
40 yaş ve üzeri hamileliklerde dikkat edilmesi gerekenler
Kaynaklar:
OECD. (2024) "Society at a Glance 2024: Fertility Trends Across the OECD" Şuradan alındı:
https://www.oecd.org/en/publications/society-at-a-glance-2024_918d8db3-en/full-report/fertility-trends-across-the-oecd-underlying-drivers-and-the-role-for-policy_770679b8.html
Eurostat. (2023) "Mean age of women at childbirth and at first childbirth" Şuradan alındı:
https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250228-1
CDC National Center for Health Statistics. "Births: Final Data for 2024 (National Vital Statistics Reports, Vol. 75, No. 2)" https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr75/nvsr75-2.pdf
