Premenopoz dönemindeki birçok kadın adetinin ilk günlerinde baş dönmesi, tansiyon düşmesi, halsizlik veya bayılacak gibi olma hissi yaşayabildiğini anlatır. Bu durum çoğu zaman “sadece kan kaybı” ile açıklansa da premenopoz döneminde yaşanan kan kaybı, tansiyon düşüşüne neden olacak miktarda çoğunlukla değildir. Premenopoz döneminin fizyolojisi, başka nedenlere işaret eder.
Adetin ilk günü tansiyon düşmesi ve baş dönmesi neden olur?
Adetin başladığı gün vücutta hormonal, damar sistemi ve sinir sistemi düzeyinde aynı anda birkaç değişim yaşanır. Bu değişimlerin birleşimi bazı kadınlarda tansiyon düşüklüğü ve baş dönmesi hissine yol açabilir. İşte adetinin ilk gününde görülebilen bu durumun arkasındaki dört temel biyolojik mekanizma…
Progesteronun hızlı düşüşü
Adetin başlamasıyla birlikte yumurtalıkların ürettiği iki ana hormon östrojen ve progesteron hızla düşer. Özellikle progesteronun düşmesi bazı kadınlarda damar sistemi üzerinde etkili olabilir.
Progesteron, damar duvarındaki düz kasları gevşetebilen, vücut sıvı dengesini etkileyebilen ve otonom sinir sistemini modüle edebilen bir hormondur. Premenopoz döneminde ise yumurtlama her ay düzenli gerçekleşmeyebilir. Bu nedenle bazı döngülerde progesteron seviyesi daha düşük olabilir veya daha ani düşebilir. Bu hormonal dalgalanmalar damar tonusunun daha hassas hale gelmesine neden olabilir. Sonuç olarak bazı kadınlarda adet başlangıcında; baş dönmesi, halsizlik, tansiyon düşüklüğü hissi ve çarpıntı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
İlginizi çekebilir: Regl kanının rengi neden değişir?
Prostaglandin patlaması: Adetin ilk gününün en güçlü etkisi
Adetin ilk günü fizyolojik olarak prostaglandin adı verilen inflamatuar moleküllerin en yoğun olduğu gündür. Araştırmalar, adet sıvısındaki prostaglandin düzeylerinin özellikle ilk gün en yüksek seviyeye ulaştığını göstermektedir. Prostaglandinler; rahmin kasılmasını sağlar, kanamayı başlatır ve damar tonusunu etkiler. Bazı prostaglandin türleri damarları genişletebilir (vazodilatasyon). Bu durum bazı kişilerde tansiyon düşüklüğü, baş dönmesi, mide bulantısı, halsizlik gibi belirtilere yol açabilir.
Prostaglandinlerin damar genişletici etkileri ve pıhtılaşma mekanizmaları üzerindeki etkileri menstrüel kanama ve semptomlarla ilişkilidir. Bu nedenle adet sancısı yaşayan kişilerde görülen baş dönmesi ve halsizlik çoğu zaman prostaglandin etkisiyle açıklanır. Peki, kadınlarda hormon döngüsü nasıl çalışır? Buradan okuyabilirsiniz.
Rahim kasılmaları ve otonom sinir sistemi etkisi
Adetin ilk gününde rahim kasılmaları oldukça güçlü olabilir. Bu kasılmalar sadece ağrı oluşturmaz; aynı zamanda otonom sinir sistemi üzerinde de etkili olabilir. Araştırmalar adet başlangıcında vasopressin ve prostaglandin gibi hormonların birlikte yükseldiğini göstermektedir. Bu durum; damar tonusunda değişim, mide bulantısı, terleme, baş dönmesi gibi belirtilere yol açabilen vazovagal reaksiyonlara benzer bir fizyolojik tablo yaratabilir. Bazı kadınların adet sancısı sırasında “bayılacak gibi” hissetmesinin nedeni çoğu zaman budur.
Kan kaybı ve sıvı dengesi
Adetin ilk günü aynı zamanda kan kaybının başladığı gün olduğu için dolaşım sistemi de bu değişime uyum sağlamak zorunda kalır. Özellikle yoğun adet kanaması, düşük ferritin veya demir eksikliği, düşük sıvı alımı, düşük bazal tansiyon görülen kişilerde baş dönmesi daha sık yaşanabilir. Demir eksikliği olan kişilerde adet döneminde görülen halsizlik ve baş dönmesi daha belirgin olabilir.
Premenopozda bu belirtiler neden daha sık olur?
Perimenopoz yani menopoza geçiş (ön menopoz) döneminde hormon üretimi düzensizleşir. Bazı döngülerde yumurtlama olmaz ve progesteron seviyeleri daha değişken hale gelir. Bu nedenle adet döngüsü boyunca yaşanan hormonal dalgalanmalar daha keskin olabilir. Bu da damar sistemi ve sinir sistemi tepkilerini artırabilir. Sonuç olarak premenopoz dönemindeki bazı kadınlar; adet günü baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü, aşırı halsizlik, migren, çarpıntı gibi belirtileri daha sık yaşayabilir.
Ne zaman doktora başvurmak gerekir?
Adet döneminde hafif baş dönmesi yaygın olsa da şu durumlarda değerlendirme önerilir:
Bu durumda doktorlar genellikle ferritin ve demir, B12 vitamini, tiroid hormonları ve elektrolitlerin değerlendirilmesine yönelik testler isteyebilir.
Adetin ilk gününde görülen tansiyon düşüklüğü veya baş dönmesi çoğu zaman tek bir nedene bağlı değildir. Progesteron ve östrojenin hızlı düşüşü, prostaglandin artışı, rahim kasılmalarının sinir sistemi etkisi, kan kaybı ve sıvı dengesi değişimi gibi fizyolojik değişimlerin birleşimi bazı kadınlarda “adet günü tansiyon düşmesi” olarak hissedilen tabloyu oluşturabilir.
Adet döngüleri ruh halimizi nasıl etkiler?
