1966 yılında bir kadın, yaklaşık üç ay boyunca gün ışığından uzak, bir mağarada yaşadı. Fransız araştırmacılar Alain Reinberg ve çalışma arkadaşları, bu izolasyon sırasında kadının biyolojik ritimlerini inceledi. Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de adet döngüsündeki değişimdi: Mağaraya girmeden önce 29 gün olan döngü, 88 günlük izolasyon sırasında yaklaşık 26 güne kısaldı. Araştırma, kadınların adet döngüsü ile çevresel ışık arasındaki ilişkiye dair ilginç bir soru ortaya çıkardı: Gün ışığından uzak kalmak, kadınların üreme sistemini etkileyebilir miydi?
Bu gözlem, tek başına ışık eksikliğinin adet döngüsünü değiştirdiğini kanıtlamıyor. Ancak sonraki yıllarda yapılan araştırmalar, ışık maruziyeti ile kadınların üreme hormonları ve yumurtlama süreçleri arasındaki ilişkiyi incelemeye devam etti.
Işık, biyolojik saati nasıl etkiliyor?
İnsan vücudunda uyku ve uyanıklık düzeninden hormon salınımına kadar pek çok işlev, yaklaşık 24 saatlik döngüler halinde ilerliyor. Sirkadiyen ritim adı verilen bu biyolojik zamanlama sistemi, başta gün ışığı olmak üzere çevresel işaretlerle düzenleniyor. Işık, gözlerden beyne ulaşarak biyolojik saati yöneten merkezlere günün hangi saatinde olunduğuna ilişkin bilgi veriyor.
Karanlıkta ise melatonin salgısı artıyor. Uyku düzeniyle ilişkilendirilen bu hormon, üreme hormonlarının düzenlenmesinde rol oynayan sistemlerle de etkileşiyor. Sirkadiyen ritim ile üreme sistemi arasındaki bu bağlantı nedeniyle ışık-karanlık döngüsündeki değişikliklerin adet döngüsü ve yumurtlama üzerinde de etkili olabileceği düşünülüyor. Gün ışığı, sağlık için birçok yönden önemli.
2019 yılında yayımlanan başka bir gözlemde ise bir kadının adet döngüsünün izolasyon sırasında kısalmak yerine uzadığı bildiriliyor. Kadının döngüsünün yaklaşık 25 günden 27–32 gün aralığına çıktığı aktarılıyor. Bu iki gözlem, mağara koşullarının yani ışıktan uzak kalmanın adet döngüsünün her kadında aynı yönde değişmediğini düşündürüyor. Ancak katılımcı sayısının çok sınırlı olması, bu deneylerden genel bir sonuç çıkarmayı zorlaştırıyor.
Gün ışığı ile adet döngüsü arasında nasıl bir ilişki var?
2011 yılında yayımlanan bir araştırmada, Sibirya'nın Novosibirsk kentinde yaşayan 129 kadının adet döngüsü kayıtları bir yılı aşkın süre boyunca incelendi. Araştırmacılar, döngü özelliklerinin mevsimlere göre değişebildiğini bildirdi. Çalışmada yaz aylarında yumurtlama oranı yüzde 97, kış aylarında ise yüzde 71 olarak hesaplandı. Yaz dönemindeki adet döngülerinin ortalama olarak yaklaşık 0,9 gün daha kısa olduğu da belirtildi.
Bu sonuçlar, gün ışığı süresi ile üreme sistemi arasında bir ilişki olabileceğine işaret ediyor. Ancak mevsimlerle birlikte uyku, günlük yaşam alışkanlıkları ve başka çevresel koşullar da değiştiğinden, bulguları yalnızca güneş ışığının etkisi olarak yorumlamamak gerekiyor.
Gün ışığına çıkmak neden bu kadar önemli?
Gece ışığı da adet döngüsünü etkiliyor mu?
2026 yılında yayımlanan bir derleme, özellikle gece saatlerinde yapay ışığa maruz kalma ile adet sağlığı arasındaki olası ilişkiyi ele alıyor. Çalışmada gece vardiyasında çalışma, ekran kullanımı ve çevresel ışık gibi etkenlerin biyolojik ritim ve üreme hormonlarıyla ilişkisi değerlendiriliyor.
Derleme, gece ışığının melatonin salgısını ve biyolojik ritmi etkileyebileceğini, bunun da üreme hormonlarıyla ilişkili süreçlere yansıyabileceğini tartışıyor. Bununla birlikte araştırmacılar, insanlarda yapay ışık maruziyeti ile adet düzensizlikleri arasındaki doğrudan kanıtların henüz sınırlı olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle ekranlardan yayılan mavi ışığın kadın üreme sağlığı üzerindeki etkisini doğrudan ortaya koyan insan araştırmaları yetersiz. Gece vardiyasında çalışan kadınlarla ilgili bulgularda ise uyku yoksunluğu, stres ve beslenme düzeni gibi başka etkenleri birbirinden ayırmak güçleşiyor.
Işık, kadın üreme sağlığında önemli bir araştırma alanı
Mağara deneyleri ve mevsimsel araştırmalar, ışık ve biyolojik ritim arasındaki ilişkinin kadın üreme sağlığı açısından da incelenmesi gerektiğine işaret ediyor. Ancak mevcut çalışmalar, ışık eksikliğinin ya da gece yapay ışığa maruz kalmanın adet döngüsünü tek başına ve belirli bir yönde değiştirdiğini söylemek için henüz yeterli değil.
Kadınların adet döngüsünü etkileyen çok sayıda biyolojik ve çevresel etken bulunuyor. Işığın bu etkenler arasındaki yerini ve etkisinin boyutunu anlayabilmek için ışık maruziyetini doğrudan ölçen, daha geniş katılımcı gruplarıyla yürütülen uzun dönemli insan araştırmalarına ihtiyaç duyuluyor. Yine de gözlemler, günlük hayatı sirkadiyen ritme göre olabildiğince düzenlemeyi, adet döngüsü ve genel iyi oluş hali üzerinde dikkat çekici bir etkiye sahip olarak gösteriyor.
İlginizi çekebilir: Gece ışığı kalp sağlığı riskini artırıyor
Güne başlarken sirkadiyen ritmi ve kortizolü dengede tutmanın 6 etkili yolu
