Zihnimizden geçen olumsuz veya bencilce düşünceler çoğu insan için anlık hislerdir. Ancak “Ahlaki OKB” olarak bilinen bir tür Obsesif Kompulsif Bozukluk yaşayan kişiler için durum pek de öyle değildir. Bu kişiler için "Acaba ben kötü biri miyim?" korkusu kalıcı hale gelir; yoğun bir suçluluk duygusuna, sürekli endişeye ve ruminasyon olarak bilinen sürekli zihinsel tekrara yol açar.
“Ahlaki OKB” tam olarak nedir?
Psikolog Joshua Curtiss'e göre Ahlaki OKB, kişinin ahlaksız, kötü veya etik dışı olduğuna dair son derece yoğun ve rahatsız edici düşüncelerle karakterize edilen bir OKB alt türüdür. Her şey "kötü bir insan" olma korkusu etrafında şekillenir. Bu durum, kişinin dinle olan ilişkisinde de ortaya çıkabilir ve inancına aykırı davrandığı ya da Tanrı'yı gücendirdiği korkusuyla birleşerek kendini gösterebilir.
Sürekli onaylanma ihtiyacı ve takıntılar
OKB'de “kompulsiyonlar” (takıntılar), kişinin kaygısını hafifletmek için yaptığı tekrarlayan düşünce veya davranışlardır. Ahlaki OKB'de bu durum, kişinin kötü değil iyi olduğunu kanıtlamak için sürekli olarak başkalarından onay araması şeklinde kendini gösterebilir. Örneğin, iş yerindeki bir olaydan sonra kötü bir insan olduğunuzu düşünüp, durumu hemen annenize veya bir yakınınıza anlatarak onların tepkisinden aslında "iyi" biri olduğunuzu duymaya çalışabilirsiniz.
Telafi edici davranışların da bu tabloda sık görüldüğü ifade ediliyor. Komşunuz hakkında içten içe kötü bir şey düşündükten sonra sırf bu ahlaksız düşünceyi telafi etmek için gidip gönüllü işlerde çalışmak bu duruma bir örnektir. Ancak uzmanlara göre OKB, doğası gereği %1,000,000 kesinlik arayan bir şüphe etme rahatsızlığıdır. Dünyadaki herkes size iyi biri olduğunuzu söylese de, zihninizdeki bu onaylanma ihtiyacı asla tam olarak tatmin olmaz ve döngü devam eder.
OKB sadece ‘temizlik takıntısı’ değildir
Sosyal dışlanma korkusuyla besleniyor
Bu sendrom, beynimizin en ilkel kendini koruma mekanizmalarından beslenir. İnsanlar evrimsel olarak bir gruba ait olmaya, güvende hissetmeye ve sosyal olarak kabul görmeye programlanmıştır. Yüzyıllar önce kabilenizden dışlanmak doğrudan hayati bir tehlikeyle yüzleşmek demekti. Uzmanlar, günümüzdeki modern linç kültürünün ve başkalarının fikirlerine sürekli maruz kalmanın, Ahlaki OKB'si olan kişilerin bu dışlanma ve iyi bir insan olma kimliğini kaybetme hassasiyetini daha da tetiklediğini belirtiyor.
Sıradan bir şüpheden farkı ne?
Herkesin zaman zaman kendinden şüphe duyabileceğini belirten uzmanlar, sıradan bir düşünce ile OKB arasındaki farkı bir ‘otoyol’ benzetmesiyle açıklıyor: Normalde olumsuz bir düşünce geldiğinde beynimiz otoyoldan bir çıkış bulur ve sadece zihnimizden geçen bir düşünce yüzünden kötü biri olmadığımızı mantıksal olarak anlarız. Ancak OKB nörolojik bir durumdur; beyin adeta otoyoldaki bir döngüde sıkışıp kalır ve o "her şey yolunda" sinyalini alamadığı için çıkışı bulamaz.
Ayrıca bu kişilerde ‘düşünce-eylem füzyonu’ görülür; yani ahlaksız veya kötü bir şey düşünmenin, o kötü şeyi yapmakla tamamen aynı şey olduğuna inanırlar. Örneğin, eşinizi aldatmayı sadece zihninizden geçirmenin bile aldatmakla aynı derecede kötü bir eylem olduğuna inanmak, yaşanan stresi ve rahatsızlığı inanılmaz boyutlara taşır.
Standart terapiler neden işe yaramıyor?
Eğer bu belirtiler size tanıdık geliyorsa ve günlük yaşamınızı, market alışverişinizden ikili ilişkilerinize kadar sekteye uğratıyorsa, atmanız gereken ilk adım OKB tedavisi konusunda özel eğitim almış bir ruh sağlığı uzmanına başvurmaktır.
Uzmanlar, standart konuşma terapilerinin Ahlaki OKB'yi aslında daha da kötüleştirebileceği konusunda önemle uyarıyor. Bunun yerine, ‘maruz bırakma ve tepki önleme terapisi’ (ERP), OKB için altın standart tedavi yöntemi olarak kabul ediliyor ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle de desteklenebiliyor.
Kaynak: Jillian Wilson. "Constantly Questioning Whether You’re A ‘Bad’ Person? Experts Say ‘Moral OCD’ May Explain Why.". Şuradan alındı: https://www.huffpost.com/entry/what-is-moral-ocd_l_69fb9526e4b065a1677b4b3b.
OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk)
Takıntılı davranışların sebebi beyindeki iltihaplanma olabilir
