Multipl skleroz (MS), merkezi sinir sistemindeki (MSS) kronik, otoimmün, enflamatuar nörolojik bir hastalıktır. MS’de, merkezi sinir sistemindeki miyelinli aksonlar çeşitli derecelerde tahrip olur. MS'in ilerleyişi oldukça değişken ve öngörülemezdir; her hastada farklıdır. Bazı hastalar hayatını normal / normale yakın olarak sürdürebilirken, bazı hastalarda engellilik gelişebilir. MS için tedavilerin olmadığı dönemlerde hastalar, hastalığın başlangıcından sonra ortalama 15 yıl içinde yürümek için bir desteğe ihtiyaç duymaktaydı. MS’e yönelik tedaviler hastalara ulaştıktan sonra bu durumda belirgin değişiklikler oldu; hastaların önemli bir kısmı ciddi bir engelliliğe sahip olmadan hayatlarını sürdürür hale geldiler. MS, erkeklere kıyasla kadınları iki kat daha fazla etkilemektedir ve Kuzey Avrupalı insanların MS yönünden daha çok risk taşıdıkları görülmektedir. Hastalığın tanısı, beynin manyetik rezonans görüntülemesi (MR) ve beyin-omurilik sıvısının muayenesi gibi ek testlerden elde edilen destekleyici kanıtlarla birlikte klinik bulgular temelinde koyulmaktadır. MS genellikle 20 ila 40 yaş arası yetişkinlerde görülmektedir; bazen çocukluk ve ileri orta yaş dönemlerinde de ortaya çıkmaktadır. MS’in sebebi bilinmemektedir ancak çevresel faktörler, immunolojik faktörler ve genetik faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir.


Türkiye MS Derneği ve Merck Türkiye iş birliğinde düzenlenen basın toplantısında Türkiye MS Derneği Başkanı Uzm. Dr. Melih Tütüncü ve Nöroloji Uzmanı Dr. Serkan Demir, MS hakkında bilgi verdi.


Dünya MS Günü’nün bu yılki teması “MyInvisibleMS/Fark Edilmeyen MS” olarak belirlendi. Bu tema ile MS'in görünmez belirtileri ve MS'in yaşam kalitesi üzerindeki görünmeyen etkisi konusunda farkındalık yaratılması hedefleniyor.


MS nedir?

Türkiye MS Derneği Başkanı Uzm. Dr. Melih Tütüncü, Multipl Skleroz (MS)’in beyinde ve omurilikte, bağışıklık sisteminin yanlış çalışması nedeniyle merkezi sinir sisteminde mesajları taşıyan sinir telleri etrafındaki koruyucu kılıfın (miyelin kılıfı) ve beyin hücrelerinin hastalığı olduğunu belirterek “MS, merkezi sinir sistemi ile organların bilgi iletişimini sağlayan omuriliğin miyelin tabakası ve sinir hücreleri üzerindeki fiziksel tahribatın bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır” dedi. Uzm. Dr. Melih Tütüncü, dünyada 3,5 milyon kişinin MS hastası olduğunu, Türkiye’de 70 bin ve üzerinde MS hastası olduğunun düşünüldüğünü söyledi.


Ms hastalığının belirtileri nelerdir?

Hastalığın ilk belirtilerinin birkaç gün içinde ortaya çıktığını ifade eden Uzm. Dr. Melih Tütüncü, bu belirtilerin alevlenmeler ve düzelmelerle seyrettiğini, başlangıç dönemlerinde tam bir düzelme gösterirken, az sayıda hastada baştan itibaren düzelmeler olmaksızın kötüleşme söz konusu olabileceğini söyledi. Uzm. Dr. Melih Tütüncü, MS belirtilerine ilişkin şu bilgileri verdi: “MS belirtileri, şiddet ve seyir yönünden hastadan hastaya çok büyük değişiklikler gösterebilir. Belirtiler etkilenen sinir sistemi bölgesine göre değişir. Bunlar arasında karıncalanma, uyuşma, halsizlik, denge bozukluğu, çift görme, görme azlığı, konuşma bozukluğu, titreme, kol ve bacaklarda sertlik, güçsüzlük, idrar kaçırma veya yapamama, cinsel sorunlar sayılabilir. Tanımlanan belirtilerin bir ya da birkaçına birlikte rastlanabilir” dedi.


Kadınlarda görülme sıklığı artıyor

Uzm. Dr. Melih Tütüncü, hastaların yaklaşık 3’te 2’sinde ilk belirtilerin, 20-40 yaşlar arasında ortaya çıktığını ifade ederek “Ancak 10 yaş gibi erken başlangıçlı hastalar ve 40 yaşından sonra başlayan vakalar da vardır. Kadın-erkek dağılımı açısından kadınlarda 2 kat daha sıktır” dedi.


MS’te doğru bilinen yanlışlar

MS’le ilgili toplum genelinde doğru bilinen yanlışların da hastalar üzerinde olumsuz etkileri olduğunu belirten Uzm. Dr. Melih Tütüncü, bunların önüne geçmede bilgilendirmenin önemine işaret ederek şunları söyledi: “Bu hastaların çocuk sahibi olamayacağına ilişkin bir kanı var. Bu tamamen yanlış, MS’li bireyler çocuk sahibi olabilirler. Hamile kalmanın zamanını mutlaka doktoru ile planlamalı. Belden sıvı alınmasının kısırlığa yol açtığı ya da felç bıraktığı iddiası var. Bu işlem sezaryende de kullanılan spinal anestezi ile aynı işlemdir. MS’in bulaşıcı olduğuna dair bir iddia var; bu da doğru değil. MS bulaşıcı değildir. Stres faktörü sayılıyor ama stres hayatın içerisinde zaten var. Stressiz hayat mümkün değil, biz hastalarımızdan hayatlarını değiştirmelerini istemiyoruz. Hastalarımıza ‘Hayatta hedefiniz ne ise onun peşinde koşmaya devam edin’ diyoruz. Güneşe çıkılmaması lazım diye söyleniyor ancak bu da doğru değil. Tam tersi D Vitamini alması gerekiyor. Burada güneşle ısıyı ayırt etmek gerekiyor. Isı MS hastalarında bazen yalancı atakların tekrar hissedilmesine sebep olabiliyor. Hastaya güneşlenin ama süresine dikkat edin diyoruz. Bitkisel tedaviler ve alternatif tedaviler öneriliyor. Beslenmeyle MS’i yenemezsiniz. Çeşitli bitkilerin iyi geldiği iddiası doğru değildir. Sağlıklı beslenme yani herkes için geçerli olan Akdeniz mutfağı beslenme tarzı öneriyoruz. Tuzu az diyet öneriyoruz. Tuz, inflamasyonu tetikleyebiliyor. Fazla şekerli gıdalar tüketmeyeceksiniz, kilonuza dikkat edeceksiniz. Sigaradan uzak durulması gerekiyor. Sigara eğer hasta bir atak geçirecekse onu %50 oranında öne çekiyor. MS’te kullanılan tedavilerin etkisini azaltıyor ve kötü seyretmesine yol açabiliyor.” Uzm. Dr. Tütüncü, MS’in genetik bir hastalık olmadığını, MS’li anne ve babanın çocuğunda MS’in ortaya çıkma ihtimalinin biraz daha yüksek olduğunu kaydetti.


MS, kişiye özel bir hastalık

Türkiye MS Derneği Yönetim Kurulu Üyesi ve Proje Sorumlusu Uzm. Dr. Serkan Demir ise tanıya nasıl gidilmesi gerektiği, tedavi yöntemleri ve süreçleri hakkında bilgi verdi. MS’in herkeste farklı şekillerde ortaya çıktığını ve seyir gösterdiğini ifade eden Uzm. Dr. Serkan Demir, “MS, 1001 yüzü olan bir hastalık. Kişiye özel bir hastalık ve kişiye özel tedaviler gerekiyor. Amacımız hastanın günlük hayatına devam etmesi ancak her hasta için çizeceğimiz yol haritası çok farklı oluyor. MS geçmişe oranla günümüzde ileri tedavi yöntemleriyle etkileri azaltılabilen ve kontrol altına alınabilen bir hastalık. Bugün hastalığı %80-90 oranında kontrol altına alabiliyoruz. Özellikle 90’lardan sonra MS tedavisinde modern yöntemler ve yeni tedaviler girdi. Artık her hasta için yapacak bir şey mutlaka var” dedi. Hasta ve hasta yakınları için moral ve desteğin önemine işaret eden Uzm. Dr. Serkan Demir, Türkiye MS Derneği olarak hasta ve hasta yakınlarına psikolojik destek verdiklerini de söyledi.


MS teşhisi nasıl konulur? MS tedavisi nasıldır?

Nöroloji Uzmanı Dr. Serkan Demir, ayrıntılı bir nörolojik muayenenin yapılması gerektiğini belirterek “Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) ile MS hastalığında oluşan plakların mevcut durumu araştırılır. MRG, yumuşak doku hassasiyeti en yüksek olan görüntüleme yöntemidir. “Uyarılmış potansiyeller” adı verilen ve merkezi sinir sisteminin belli bir uyarıya verdiği yanıtı ölçen testler de uygulanmaktadır” dedi. MS teşhisi konulduktan sonra tedavi sürecinin önemli olduğunu belirten Nöroloji Uzmanı Dr. Serkan Demir, “Tedavi sürecinde hastaya özel tedavi yöntemleri uygulanmaktadır. Bunlar, atak tedavisi, koruyucu tedaviler ve de destek tedavileri şeklinde üçe ayrılıyor. Atak dönemlerinde yüksek doz kortizon tedavisi kullanılırken, koruyucu tedaviler olarak artık enjeksiyon, hap ve serum tedavileri şeklinde geniş yelpazede seçenekler sunabiliyoruz. Birçok hastamız 1.basamak tedavilerle kontrol altında tutulurken, yanıtsız veya tolerans problemi yaşayan hastalarımızda ya üst basamak tedavilere geçebiliyor ya da benzer etkinlikte farklı yolla kullanılan başka bir ajana geçebiliyoruz. Özellikle interferonlar yaklaşık 25 senedir klinik kullanımda olan ve oldukça güvenli ajanlar” şeklinde bilgi verdi.


MS’li bireyler hayatlarını sürdürebilir

Nöroloji Uzmanı Dr. Serkan Demir, hastalığın tedavi sürecinin iyi bir şekilde takip edilmesinin MS hastalarının yaşam kalitesini de iyileştireceğini belirterek “Bu hastalar, tedavilerini aksatmadıkları takdirde normal bir hayat sürebilir. Evlenebilir, çocuk sahibi olabilir” dedi. Demir, sözlerini şöyle sürdürdü: “Hekimler olarak başlıca amacımız hastalarımızın hayat kalitelerini yükseltmek. Ayrıca mevcut yaşantılarını sürdürebilmeleri için bir anlamda yaşam koçluğu da yapıyoruz”.


MS hastalarının günlük yaşamda karşılaştığı sorunlar

MS’li birçok kişinin kas problemleri yaşadığını belirten Dr. Serkan Demir, “Bazı hastalarımızda bulgular yorgunluk, ağrılı kas spazmları, ani kas gerilmeleri ve kaskatı kesilmek ya da harekete direnç göstermek şeklinde olabilir. Bu bulgular, hareketi kontrol eden beyin ve omurilik sinirleri etrafında demiyelinizasyon meydana gelmesi sonucu oluşur. Yemek yemek gibi temel bir işlev için sürahiden bardağa su koymak, tencereyi taşımak gibi basit işler bile oldukça zor bir hale gelebilir” dedi.



MS çeşitleri nelerdir?

Uzm. Dr. Gülten Özdemir, MS hastalığı hakkında bilinmesi gerekenleri anlattı.


1- İyi huylu MS (Benign)

Bu tipte hafif ataklar vardır ve atakları tam düzelme takip eder. Zamanla biriken bir kötüleşme olmaz ve kalıcı bir hasar bırakmaz.


2-Tekrarlayan ve düzelen MS (Relapsing-remitting)

Bu MS türü, en sık görülen MS cinsidir. MS hastalarının yüzde 75- 80’inde hastalık tekrarlayıp düzelen bir yapıda ilerler. MS hastalığının bu çeşidinde hastalar genellikle kendilerid e farkına varmadan uzun bir dönem MS atakları geçiriyorlar ve kendiliğinden düzelebiliyorlar. Yani bu MS tipinde hastalık ATAK – İYİLEŞME – ATAK – İYİLEŞME şeklinde ilerler. Buradaki iyileşmeler ilk başlarda neredeyse tama yakın oluyor.


3-İkincil ilerleyici MS

Seconder Progressive dediğimiz bu MS türü, ATAK – İYİLEŞME – ATAK – İYİLEŞME şeklinde ilerlerken, hasta bir atak geçiriyor fakat bu ataktan iyileşemiyor. Örneğin hasta dengesizlik yaşıyor ve hasta bir daha da iyileşemiyor ve dengesiz kalıyor veya bacağında güçsüzlük oluyor fakat bu hastalıktan hasta geri iyileşemiyor.


4-PrimerProgressive (yatağa bağlı ) MS

Primer Progressive MS hastalığının çeşitleri arasında en tehlikeli olanıdır. Bu türde hastalar tek bir atak geçiriyorlar ve bu ataklardan iyileşme olmuyor. Hastanın durumu giderek kötüleşiyor. Çok nadir rastlanan bir türüdün; yüzde 5 oranında görülür.


5-Malburg

Bu, MS’in en tehlikeli türüdür. Malburg cinsi MS’te hastalar bir atak geçiriyorlar ve hastayı bu atakla kaybediyoruz. Bu da çok nadir görülen bir MS türüdür.


Atak ne demektir?

Hastalıkla ilgili klinik bulgulardan bir ya da bir kaçının en az 24 saat süreyle ortaya çıkması ve bunların en az 1 ay süreyle devam etmesidir. MS hastalığında bir atağa atak diyebilmek için en az 24 saat sürmesi gerekir. İkinci bir atak geçiriyor diyebilmemiz için ise iki atak arasında en az bir aylık bir sürenin geçmesi gerekiyor. Günler, haftalar veya aylarca süren ataklar olabilir. Genellikle ardından düzelme dönemi ortaya çıkar. Hastaya ve hastalığın tipine göre ataklar değişebilir, MS ataklarının ne zaman ve ne sıklıkla ortaya çıkacağı önceden kesinlikle tahmin edilemez.


MS hastalığında erken teşhis neden önemlidir?

Erken teşhis son derece önemlidir; çünkü erken teşhisle hastalığın gidişatı değiştirilebilir ve hastalık yavaşlatılabilir. MS hastalığının ilerlemesi demek, hastaların sakat kalması anlamına gelir. İşte bu nedenle MS hastalığına multi-displiner bir yönden yaklaşılmalı ve vatandaşların özellikle de genç nüfusun bilinçlendirilmesi gerekir. Erken tanının bir diğer önemi ise şudur; MS teşhisi hayatınızı planlarken önemlidir. Düşünün, 22 yaşındasınız, üniversiteye gidiyorsunuz ve size MS gibi çok ciddi bir hastalığın tanısı söyleniyor. Bu durumda hayatınızı buna göre planlamanız gerekiyor. Örneğin; askere gidebilecek misiniz, çocuk yapabilecek misiniz, mesleğinizde neyi seçeceksiniz?



MS hastalığının tedavi yöntemleri nelerdir?


MS hastalığının iki çeşit tedavisi vardır bunlar;


1-Atak tedavisi: 1950’lerden beri uygulanan bir yöntemdir. Hastanın geçirdiği atağa göre tedavi uygulanır.


2-Kortizon tedavisi: Bu tedavi yönteminin İmnun sistemini bastıran bir yapısı bulunur ve MS hastalığının tedavisinde kullanılan etkili bir yöntemdir.


Bu iki ana tedavinin yanı sıra interteron gibi koruyucu tedavilerde bulunmaktadır. İnterteron tedavisi gibi tedaviler bağışıklık sisteminin yönünü çeviren tedavilerdir. Biz buna imnun modülatör diyoruz. Bu tedaviler cilt altından ve kas içine yapıldığı için hastaları çok rahatsız eden tedavilerdir. Bu tedavi yöntemiyle aynı şeker hastalarında olduğu gibi hastalar düzenli olarak iğne yapılması gerekiyor. Bu iğnelerden bir tanesi her gün yapılıyor. Bu durumda hastalara oldukça acı veren bir durum. Bunun yanı sıra MS tedvisinde kök hücre nakli gibi tedavilerde günümüzde uygulanmaktadır. Ancak şunu eklemek gerek; MS şeker hastalığı gibi ömür boyu süren bir hastalıktır. MS hastalığının başlangıcı ve bitişi yoktur. Yeni çalışmalar yeni ışıklar olmasına rağmen MS hastalığını tamamen yok edebilecek bir tedavi yöntemi henüz bulunmamaktadır.


MS hastalığına uyum sağlamak...

MS hastası olmak, yaşadığınız yerde veya evinizde herhangi bir değişiklik yapmak anlamına gelmez ama bazen, bazı düzenlemeler yapmak günlük yaşamın devam ettiğini garantiye almak ve buna uyum sağlamayı kolaylaştırır. Yapılan bu uyarlamalarda bir ev sahibi olmak gerekmez. Ev sahipleri, engelli kiracıları için makul ayarlamalar yapmaları gerekebilir.


Yardım ve ekipman bulmak

  • Yardımcılar ve ekipmanlar hakkında nereden bilgi alabilirim!
  • Mesleki tedavi değerlendirmesi
  • Ev geliştirme ajansları
  • İlerisini planlama
  • Evde büyük ayarlamalar yapma

Oda oda ayarlama fikirleri

  • Mutfak
  • Banyo
  • Yatak odası
  • Oturma odası
  • Merdiven
  • Girişler ve çıkışlar
  • İzlenen alarmlar
  • Bahçe

Büyük uyarlamalar – Ev taşıma

  • Yer
  • Evin uygun bir düzeni var mı?
  • Uygun bireysel oda düzeni var mı?

Yeni bir ev bulmak

  • Ev sahipleri
  • Huzur evi
  • Erişilebilir yeni yurtlar
  • Yerel yönetim ve konut dernek evleri
  • Konut swapları
  • Uzman konut birlikleri
  • Taşınabilir ev için mali destek


MS hastalığının etkileri ile yaşamak

Multipl skleroz (MS), bir kişinin hayatında gelen öngörülemeyen, davetsiz misafir gibidir. Bu hastalıkla yaşamayı öğrenmek için birkaç ipucu almak sizin için iyi bir fikir olabilir:


MS tanısı- kaybetmekle başa çıkma

  • Yas sürecini anlamak
  • İnkar
  • Öfke
  • Pazarlık
  • Depresyon veya üzüntü
  • Kabullenme

MS hastalığında duygusal tepkilerin kontrol altına alınması

  • Korku yönetimi ve endişe
  • MS'li kişilerin ortak korkuları
  • Endişe için profesyonel destek

Korku ve endişe yönetimine yardımcı olmak için bazı stratejiler

  • Endişe zamanı ayarlaması
  • Korkuları paylaşmak
  • 'Endişe ile başa çıkma' listesi hazırlamak
  • Olumlu ve olumsuz cevaplar listesi başlatmak
  • MS'li kişilerde stres yönetimi teknikleri

Neleri kontrol edip edemeyeceğinizi öğrenin

  • Kontrol etmekte sıkıntı çekiyorsanız, güvendiğiniz birinden destek isteyin
  • Gerçekçi hedefler belirleyin ve önceden plan yapın
  • Negatif konuşmalarınızı gözleyin ve düşündüğünüz ve konuştuğunuz şeklin birbiriyle çelişip çelişmediğine bakın
  • İki ay boyunca bir stres günlüğü tutun
  • İlişkilerinizi yeniden tanımlayın
  • Tamamlayıcı tedavileri düşünün
  • Egzersiz yapın
  • Size keyifli gelen normal günlük aktiviteler bulun
  • Kendinize dinlenme ve sakin nefes teknikleri öğretin

Multipl skleroz hastalığının nedenleri ile ilgili bir diğer görüş ise şöyle:

MS hastalığının ortaya çıkması ve gelişmesinin nedeni olarak bilinmeyen bazı durumlardan dolayı vücudun bağışıklık sisteminin sinirlerine saldırısı olarak gösterilmektedir. MS hastalığı kalıtsal bir bozukluk olarak kabul edilmemesine rağmen, ikiz çalışmalar bazı genlerin varlığı için tek bir bireysel hassasiyetin önemini vurgulamaktadır. Fakat diğer faktörler, muhtemelen bir viral enfeksiyon, aynı zamanda anormal bir duyarsızlığı tetikleyici bir rol oynar. Doğum öncesinde de hiçbir test bu hastalık için uygun olmamaktadır.


Prognoz nedir?

Hastalığın sonucu değişkendir, bu yüzden tahmin etmek çok zordur. Bu hastalık kronik ve tedavi edilemez olmakla birlikte, yaşam beklentisi normal veya neredeyse normaldir. MS hastalığı olan insanların çoğu yürümeye devam edecek durumda olmakta ve 20 veya daha fazla yıl boyunca az engelli ve iş başında işlev görememektedirler.


Aşağıdaki maddeler genellikle iyi bir bakış açısına sahip olmaktadır:


  • Hastalık başladığında genç olmak önemlidir (30 yaşından az)
  • Nadir saldırıları olan insanlar daha şanslı olmaktadır.

Saldırılar ne sıklıkla oluyor ve bunlar ne kadar sürüyor sorularına cevap almak önemlidir. Ve her saldırıdan merkezi sisteminin parçaları etkilenmektedir. Bu saldırılar arasında çoğu insan normal veya normale yakın işlevine geri dönmektedir. Zamanla, bu saldırılar arasında daha az ilerleme ile daha az fonksiyon kaybı oluyor. Herhangi bir destek sistemi olan kişiler, genellikle evlerinde tedavilerinin yürütülmesi için kalmayı başarabilmektedirler.


MS tedavisindeki gelişmeler umut veriyor

Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman, belli genetik özelliklerin yanı sıra, D vitamin eksikliği, virüs enfeksiyonları, aşılar, sigara, stres, aşırı tuz tüketiminin MS’ in ortaya çıkmasında tetikleyici nedenler arasında yer aldığını anlatıyor.


Hastaların yüzde 85’inde aniden ortaya çıkıyor

Dünyada 2,3 milyon MS hastası olduğu düşünülüyor ve epidemiyolojik çalışmalar görülme sıklığının ekvatordan uzaklaştıkça arttığını gösteriyor. Çalışmalardan yola çıkılarak, ülkemizde de yaklaşık 35 bin MS hastası olduğu tahmin ediliyor. 2013 yılından bu yana MS’in ‘Ataklı MS’ ya da ‘Progresif MS’ olmak üzere 2 tipte ele alınmaya başlandığını söyleyen Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman, hastaların yüzde 85-90’ında MS’ in bir anda ortaya çıkan ve ataklarla seyreden tipinin görüldüğünü belirtiyor. Belirtilerin daha yavaş gözlendiği, başlangıçtan itibaren de ilerleyici özellikteki grup ise hastaların yüzde 10-15’ini oluşturuyor.


Kadınlarda daha fazla görülüyor

MS, hastaların üçte ikisinde 20-40 yaş arasında ortaya çıkarken, üçte birinde 40 yaş üstünde ya da 20 yaş altında başlıyor. 55 yaşın üzerinde ise risk belirgin olarak azalıyor. Kırk yaş altında başlayan ataklar ve düzelmelerle giden ataklı MS, kadınlarda erkeklere oranla yaklaşık 2,5-3 kat daha sık görülüyor. 40 yaş sonrası başlayan progresif MS ise kadın ve erkek oranları benzerlik gösteriyor.


Belirtilerin kendiliğinden geçmesi tanıyı geciktiriyor

MS’in kişiden kişiye değişken belirtileri özellikle hastalığın başlangıç dönemlerinde kendiliğinden de düzelebiliyor. Bu nedenle hastaların hekime başvurmadığına ve dolayısıyla da tanının gecikebildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman, MS hastalarında görülebilecek bulguları şöyle sıralıyor: “Başlıca belirtileri arasında vücudun çeşitli bölgelerinde özellikle gövdede, yüzde, kollar ya da bacaklarda uyuşukluk, karıncalanma, güçsüzlük, görme keskinliğinin azalması ya da çift görme, baş dönmesi, dengesizlik, beceriksizlik, idrar kaçırma ya da idrar yapamama, dışkılama sorunları ve yorgunluk bulunuyor. Nadiren bellek sorunları, duygu durum değişiklikleri, cinsel işlev bozuklukları, konuşma bozuklukları, baş ağrısı, uyku bozuklukları ya da epileptik nöbetler de gözlenebiliyor.”


24 saatten uzun süren belirtilere dikkat!

Ataklar ve düzelmelerle seyreden yaygın formunda belirti ve bulguların 24 saatten uzun sürdüğü dönemler ‘atak dönemi’ olarak tanımlanıyor. Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman, “Atak dönemlerde gözlenen bulgular kendiliğinden ya da kortizon tedavisiyle tam ya da tama yakın düzeliyor. Ancak hastaların bu belirtileri dikkate almaları ve 24 saatten uzun sürmesi durumunda da mutlaka bir hekime başvurmaları gerekiyor. Çünkü, bu dönemde hastalığın seyrini etkileyen tedavilere başlanması ve düzenli kullanılması, yakın doktor izlemi gelecekte özürlülük oluşumunun engellenmesi açısından son derece önemlidir” diyor.


Aşırı stres riski artıyor

Çok sık viral enfeksiyon geçirenlerde, özellikle Epstein Barr virüs enfeksiyonuna maruz kalanlarda, D vitamin eksikliği olanlarda, aşırı stres altında yaşayanlarda MS gelişme riskinin arttığını söyleyen Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman, “MS kalıtsal bir hastalık değildir ancak ailesel yatkınlık gözlenebilir. Bu nedenle göreceli olarak risk altında olabileceğini düşündüğümüz kişilerde MS gelişim riskini azaltmak için D vitamini eksikliğinden, aşırı stresden kaçınmalarını, sigara içmemelerini, aşırı tuz tüketmemelerini, sağlıklı beslenmelerini, spor yapmalarını öneriyoruz” diyor.


İlk 10 yıl hastalığın seyrini belirliyor

MS’nin tanısında hastada ortaya çıkan belirtileri çok iyi dinlemek yani ayrıntılı öykü almak çok büyük önem taşıyor. Tanıyı kesinleştirmek amacıyla da beyin ve omuriliğin kontrast madde vererek Manyetik Rezonans (MR) görüntüleme ile değerlendirilmesi gerekiyor. Bazı vakalarda, kesin tanı için beyin omurilik sıvısının (BOS) incelenmesi, kan testleri ve elektrofizyolojik çalışmalar da gerekebiliyor. Hastalığın seyrinin nasıl devam edeceğini gösterdiği için tanı konduktan sonraki ilk 10 yılın çok önemli olduğunu belirten Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman, ”Çevresel faktörlere bağlı olarak ikinci hatta üçüncü 10 yılda da hastalığın seyrinde değişme ihtimali olsa da yakın hekim izlemi ile hastalık kontrol altında tutulabiliyor” diyor.


MS tedavisi, sabır ve kararlılık gerektiriyor

MS tedavisinde, hastalığın aktivitesini mümkün olan en erken dönemde kontrol altına almak, atakların önüne geçmek ve özürlülüğü engellemek amaçlanıyor. Geçtiğimiz son 10 yılda çıkan yeni ilaçlarla bu konuda önemli yol kat edildiğine işaret eden Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman, tedavi başarısında, tanının erken evrede konması ve hastaların tedaviye uyumunun çok önemli olduğuna işaret ederek şöyle konuşuyor: “Günümüzde tedavi açısından pek çok seçeneğe sahibiz. Her hasta için, hasta özelinde karar verilerek uzun dönem kullanılması gereken tedaviye başlanabiliyor. Özellikle erken dönemlerde atak geçirilip, belirtilerin ortadan kalkmasıyla hastalar rahatladıkları için tedavilerini aksatabiliyor ya da bırakabiliyor. Ancak, gelecekte özürlülük oluşmaması için bu dönemde tedavilerini sürdürmelerinin son derece önemli olduğunun unutulmaması gerekiyor.”


Düzenli ve sağlıklı yaşam atakların önüne geçiyor

MS ataklarını kontrol etmenin en önemli yolunun atakları öneyici tedavilerin düzenli olarak uygulanması olduğuna işaret eden Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman, “Ayrıca düzenli uyumak, Akdeniz tipi beslenmek, egzersizin yapmak, yorgunluk, stres ve sık viral enfeksiyonlardan kaçınmak, sigara içmemek ve hekime danışmadan canlı virüs aşısı yaptırmamak da ataklardan korunmada önem taşıyor” diyor.



Facebook Yorumları

YORUMLAR

Yorum kurallarını okumak için tıklayınız!
  • Misafir MS olabileceğimi düşünüyorum. . Kas gucsuzlugum çok fazla. Kesin teşhis için beyin MR mi gerekli? Bir de sürekli ataklardan bahsediliyor.. Atak esnasında neler oluyor ? Detaylı bilgi vermenizi rica ederim.
    CEVAPLA
  • Misafir Mrb ben cok kotu aylar gecirdim ve doktorlar bana birsey demiyor acil bi doktora ihtiyacim var ms tanisi konulmus bana
    CEVAPLA
  • Misafir ms hastasıyım
    CEVAPLA
  • Misafir uzun yıllaedan beri yani14 senedir ms hastasıyım
    CEVAPLA
  • Misafir hacettepe üni rana karabudak annem ms hastası bilginiz olsun.
    CEVAPLA
  • Misafir 22 yıldır ms hastasıyım yorgunluk ve stres den başka dengesiz yürüme sorunu var biraz neşeli olmayı ve herşeyi sorun yapmamayı öğrenmek lazım zor ama yapan yapabiliyor hadi bakalım
    CEVAPLA
  • Misafir merhaba. yaklaşık 10 yıldır epilepsi hastasıyım. bugüne kadar toplamda 7 farklı ilaç kullandım ve istediğim sonucu alamadım. benim epilepsi türüm ilaca dirençli olan bir tür. ama şöyle bir şans var ki ilaca dirençli olmasına rağmen ameliyatla başarı oranı oldukça yüksek. ameliyatla başarı oranı yüksek olan tür temporal skleroz kaynaklı olanlar. benimki sol mezial temporal skleroz.. yani beynin sol tarafında hafızayla alakalı olan kısımda. yalnız benim şöyle bir şansızlığım var, hasarlı kısım beynin konuşma bölgesine çok yakın. ameliyatın konuşma bölgesine zarar vereceğinden ameliyat olamadım
    CEVAPLA
  • Misafir Bende ms hastasiyim iyi doktor istiyorum
    CEVAPLA
  • Misafir florance hastanesi.burcu altunrende vegulsen akman hn.şiddetle tavsi ederim
    CEVAPLA
  • Misafir cerrahpasa.prf dr aksel siva
    CEVAPLA
  • Misafir bugün çok mutluyum, son 3 yıldır hıv'den mustariptim, hastaneden ilaç almayı çok çalıştım, hepsini denedim ben sağlıklı tutmak için. hayatta hıv negatif olma anlamına gelir, ancak bitkisel solüsyonu denemeye karar verene kadar bir cevap yoktu ve bir çevrimiçi araştırmada büyük dr sule buldum, onun için bir çok inanç aldı, çünkü benim tedavisi olan herhangi bir şeye çok ihtiyaç duyuyordum. hıv ile olumsuzlaştığına inanıyorum, onunla temasa geçtim ve onun güçlü müdahalesinden sonra çok mutlu olduğum için şu anda hıv'im. negatif, çok teşekkür ederim size teşekkür ederim. hıv negatiflerimi iyileşt
    CEVAPLA
  • Misafir Ms hastaligina keçi sütü iyi gelmektedir..
    CEVAPLA
  • Misafir herhangi bir tedavisi yokmu bitkisel yönden bi yardımcı olurmusunuz
    CEVAPLA
  • Misafir kardeş buğday kürü deneyin yani buğdayı haşlayıp suyunu için
    CEVAPLA
  • Misafir Bu ataklar nasıl oluyor biri bana açıklasın delirecem
    CEVAPLA
  • Misafir kismi güç kayıbı felç gibi belden aşagısı tutmama kollarda tüm hisi kaybetme gibi.
    CEVAPLA
  • Misafir kalp kırızi gibi değil çok yavaş oluyor zaten yazıda da belirtilmiş 24 saaten uzun süren belirtilerde
    CEVAPLA
  • Misafir bana da bugun radyolojik ms teşhisi koydular. bende semptomların hiçbiri görünmüyor; beynimde ve c2-c3 lobda ms lekeleri tespit edildi. 40 yaşındayım 7 yaşında bir kızım var şimdiden içimi korku saldı. ataklar başlarsa ne yapacağımı bilmiyorum. doktorum tedavi süreci çok masraflı olduğu için devlet hastanesine sevk etti. korku ve merakla neler olacak bekliyorum bakalım. gerisini allah bilir hayırlısı ne ise o olsun diliyorum allahtan. hepinize geçmiş olsun...
    CEVAPLA
  • Misafir korkmayın sadece neşeli olun iyi düşünün
    CEVAPLA
  • Misafir geçen sene haziran ayında bu hastalığa yakalandım. şuan 30 yaşındayım bendeki atakta görülen belirtiler ağırdı kortizon tedavisi gördüm bir hafta çok iyi beslenmeye çalıştım. kesin teşhisim konuldu başka doktorlara da gittim. beynimde 3 adet plak var. hiç korkmayın bir yıl olacak birkaç ay sonra şuan çok iyiyim sadece çok çabuk yorulmaya başladım eski hayatıma göre daha sakin yaşamaya başladım. siz de korkmayın korktukça strese giriyorsunuz ve stres arttırıyor bu hastalığı onunla yaşamaya alışmalısın dua edelim ki ilerlemesin geçmiş olsun size.
    CEVAPLA
  • Misafir Allah herkese acil şifalar versin
    CEVAPLA
  • Misafir ms'in tedavisi yok sadece olanı erteleyebilirsiniz
    CEVAPLA
  • Misafir Arkadaşlar Relapting Remintting tipi var bende genelde Allahın verdiğine çok şükür 2003 ten beri ilk 2-3 hariç beraber dostça yaşayıp gidiyoruz.Yanliş teşhis mı çok değişik prof gittim konumunu korumam çok iyi imiş ama ilaçları hoca ile görüşüp karar veriyoruz.
    CEVAPLA
  • Misafir Ben ms hastasıyım dört yıldır bu hastalıkla uğraşıyorum ve yürüyemiyorum çok zor bir hastalık bu hastalığa yaşamak çok zor hiç bir iş yapamıyorum
    CEVAPLA
  • Misafir aynen bende allah kimseye vermesin hiç bir şey yapamamak ihtiyaclarını başkalrından istemek allahım kurtar
    CEVAPLA
  • Misafir Lanet edip neden o veya neden ben demeyin...Siz guzel dusunuyorsunuz bir yola cikmissiniz ve bu insan hasta...Aileniz sizi dusunuyor fakat yanlis yonlendiriyor.Cunku herhangi biriyle evlendiginizde de seneler sonra hastalanmayacagi anlamina gelmez.O zaman da birakip gidecek misiniz? Kader oyle bisey
    CEVAPLA
  • Misafir evlenmeyi düüşündüğüm insan ms hastası ben ona cok iyi moral vereceğimi düşünüyorum ailem istemiyor ama ben onu seviyorum ve her sıkıntısında yanında olucam ve ona kendini hiç kötü hissettirmicem ailem istemiyor teda visi yok bu hastalığın diyorlar ailemi nasıl ikna ediceğimi bilmiyorum
    CEVAPLA
  • Misafir acaba ne yaptınız ailenizi ikna edebbildiniz mi?
    CEVAPLA
  • Misafir YORGUN.HA.? YILLAR YORGUN AYLAR YORGUN GÜNLERDE YORGUN AHME? DE YORGUN YORGUN OĞLU YORGUN SENDEMİ YORGUNSUN BENİ FAZLA YORMA. YORGUNLARA YALVARTM YORGUN YORG.. YORRRR.?.emeslibir arkadaŞ.SELAM OLSUN.EMESLİLERE.ALLAH ŞİFA VERSAİN
    CEVAPLA
  • Misafir benim de kız arkadaşım ms den şüpheleniyorlar bu hastalık nasıl bi hastalık lanet olsun hiç mi tedavisi yok ya tıp buraya kadar mı!!!!
    CEVAPLA
  • Misafir m
    CEVAPLA
  • Misafir 2.5 yil once atak geçirdim ve teşhis konuldu. rebif kullaniyorm. Bi daha atak gecrmedim.tek sikayetim hızlı yorulmak..psikolojik olarak iyi hissetmek için de prozac kullaniyorum.cok iyi geliyor
    CEVAPLA
  • Misafir ms hastasıyım.taysabri ılacında 1.seneyi doldurdum.2.sene de taysabri ilacını kullanacam.ardından gılenya ılacına gececekmışiz.peki gılenya ilacından sonraki ilaç nedir
    CEVAPLA
  • Misafir bugun ögrendim sevgilim ms hastası tedavi yöntemi varmi yada herhangibirsey bile varsa yardımcı olurmu cok üzülüyorumm........
    CEVAPLA
  • Misafir kardeş bunun tedavisi bitkisel buğday kürü ve kırk kilit otu buğdayı 10 dakika haşlayıp suyunu içecekgündüzleri akşamda kırkkilit otunun haşlayıp suyunu içecek allah şifa versin
    CEVAPLA
  • Misafir arkadaşlar merhaba bende yaklaşık 1,5 sene önce ms hastası oldugumu ögrendim ve 20 yaşındayım...
    CEVAPLA
  • Misafir Benim eşim ms hastasi.13 yaşında teşhis konulmuş suan 37 yaşında.son 3 yıldır sıkıntıları arti yürümekte oldukça zorlaniyor
    CEVAPLA
  • Misafir Bu hastaligin sonunda herkes sakatmi kaliyor hic mi duzelen yok
    CEVAPLA
  • Misafir emes düzelirmi
    CEVAPLA
  • Misafir 22 yaşındayım iki ay önce ms hastası olduğumu öğrendim. Erken teşhis koyuldu. Fakat kimisi yakınından bahsediyor. Benim şuyumda ms hastası oda erken teşhis ama sakat kaldı gibi yorumlarda bulunuyor. Morelimi bozmamak için elimden geleni yapıyorum ama bazen kaçınılmaz oluyor. Gerçekten böyle birşey o
    CEVAPLA
  • Misafir Benim kız arkadaşım ms hastası bunun nasıl tedavisi olmaz anlam veremiyorum onun icin üzülüyorum
    CEVAPLA
  • Misafir Ms hastası hamile kalabilirmi
    CEVAPLA
  • Misafir tabikide kalabilir benim sekiz yaşında kızım var hemde ms iken doğuym yaptım
    CEVAPLA
  • Misafir Bende aynı hastayim
    CEVAPLA
  • Misafir Ben 3 aydir doktora gidiyorum beyinde lekeler tespit edildi bs donmesi denge bpzuklugu sag kolda uyusma sikayetlerinle doktora bas vurdu bana ne t birsey soylemiyorlar kafam biraz karisik
    CEVAPLA
  • Misafir kaç leke görüldü
    CEVAPLA
  • Misafir Emesneyemeli
    CEVAPLA
  • Misafir Sevgili misafir, çocuğunuz sakat kalmaz hatta hamile kalınca prolaktin hormonu sayesinde iyileşme şansımız yükselecek. Bol bol doğurun demişti bana doktor ama Bi tane yapabildim
    CEVAPLA
  • Misafir bende 2 yıllık ms hastasıyım ve hamile kalmak istiyorum çocuk sakat olur yada sen sakat olursun diyolar gerçekten mi bi cvp yazsanız
    CEVAPLA
  • Misafir Bende Multipl Skleroz hastası çıktım ve sadece 15 yaşındayım.
    CEVAPLA
  • Misafir benim bir arkadaşım da öyle oldu peki şuanda daha iyi misin yani herhangi bir sakatlığın falan var mı? ayrıca çok geçmiş olsun.
    CEVAPLA
  • Misafir Arkadaslar ben ms ve epilepsi hastasıyım 2010dan beri ama ben onları çok iyi agırladıgımı düşünüyorum!
    CEVAPLA
  • Misafir Bende yenı ögrendm ms oldugumu doktorm kontorl altında olacaksn 6 ay yada 1sene dıyor
    CEVAPLA
  • Misafir Ben yeni Ms yim bi kac ay oldu ve doktorlarim moral felan vermiyo hiç kurtulamayacağı soyluyolar 18 yaşında ym
    CEVAPLA
  • Misafir öyle saçma şey olur mu ? ms'de kurtulamazsın yada kurtulursun diye bi seçenek yok... ms henüz tedavisi olmayan ancak normal şekilde yaşamını sürdürebileceğin kronik bi hastalık.. kendine iyi bakıp kafana takmadan hastalıkla yaşamayı öğren kardeşim...sıkıntı yapma.. doktorlar artık ne diyeceğini şaşırmış burada asıl doktor kendinsin...
    CEVAPLA
  • Misafir mste 11. yilim erken tedaviye basladim aktif plagim yok.bazi plaklarim gecmis sadece c5 bolgesinde bir plagim var.insallah bu hastaligi yenenn bir insan olcam iki yil sonra.nukhet duru gibi.
    CEVAPLA
  • Misafir arkadaşım da bacaklarda agri hissizlik karıncalanma var doktora gitti mr çekti sağ gözünde ise ağrı az görme var acaba ms hastası mi oldu
    CEVAPLA
  • Misafir merhabalar hepinize çok geçmiş olsun . bitkisel tedavi dediğiniz nedir yardımcı olurmusunuz
    CEVAPLA
  • Misafir allah her hastanin şifasinı versin
    CEVAPLA
  • Misafir öncelikle allah hepimize şifa versin.anneniz 11 yıldır atak geçirmiyosa bu geçirmeyecek anlamına gelmez ama düzelir yine bu nedenle çok şanslısınız.
    CEVAPLA
  • Misafir ben 1yila yakın ms hastadıyım bitkisel tedavi oluyorum fayda ediyo o aşılar önünü kesiyo diyo doktorum inandırıyor yani faydası var bi deneyin bence
    CEVAPLA
  • Misafir merhaba benim annem 11 yıldır ms hastası. epey zamandır atak geçirmiyor. plaklarında da durma söz konusuymuş. acaba tamamen iyileşti mi yoksa her an atak geçirebilirmi? teşekürler..
    CEVAPLA
  • Misafir öncelikle allah hepimize şifa versin. atak geçirmiyosa bu geçirmeyecek anlamına gelmez yine de çok şanslısınız.
    CEVAPLA

Sizlere daha iyi bir hizmet sunabilmek için sitemizde çerezlerden faydalanıyoruz. Sitemizi kullanmaya devam ederek çerezleri kullanmamıza izin vermiş oluyorsunuz.

Detaylı bilgi almak için 'Çerez Politikasını' ve 'Gizlilik Politikasını' inceleyebilirsiniz.