Gün içinde hiç tanımadığımız insanlara bile ne kadar dikkatli davrandığımızı fark ediyor musunuz? Bir mağazada çalışan görevliye teşekkür ediyor, iş arkadaşımızın sözünü kesmemeye çalışıyor, yanlış anlaşılmamak için cümlelerimizi özenle seçiyoruz. Sonra akşam eve gidip bütün o özeni en yakınlarımızdan esirgeyebiliyoruz. Annemizin anlattığı bir şeyi sabırsızlıkla kesiyor, eşimizin basit bir sorusuna sert cevap veriyor, çocuğumuzun heyecanla göstermek istediği bir şeye başımızı kaldırmadan bakıyoruz. Ve çoğu zaman kendimizi şu cümleyle rahatlatıyoruz: “Nasıl olsa beni tanıyor.”
Geçen hafta haklı çıkmaya çalışırken neleri kaybettiğimizi konuşmuştuk. Bu hafta o kırgınlıkların nerede başladığını düşünmek istiyorum. Çünkü büyük kopuşların hepsi büyük olaylarla başlamıyor. Bazen bir insan yıllarca aynı sofraya oturuyor, aynı ses tonunu duyuyor, benzer sözleri içine atıyor ve bir gün artık konuşmak istemediğini fark ediyor. Dışarıdan bakıldığında tek bir büyük neden görünmüyor. Oysa içeride birikmiş küçük incinmeler var.
Yakınlık bize rahatlık veriyor. Sevdiğimiz insanın yanında rol yapmak zorunda kalmıyor; yorgunluğumuzu, kaygımızı, kötü günümüzü saklamıyoruz. Bu kıymetli. Fakat zamanla rahatlıkla özensizliği karıştırabiliyoruz. “Yanında kendim olabiliyorum” demek, bütün gerginliğimi ona bırakabilirim demek değil. Bir insanın bizi sevmesi, ona istediğimiz ses tonuyla konuşabileceğimiz anlamına gelmiyor.
Bence en tehlikeli cümlelerden biri “O beni anlar.” Çünkü bazen bunu karşımızdaki kişinin duygularını anlamak için değil, davranışımızı açıklamaktan kaçınmak için kullanıyoruz. “Sinirli olduğumu bilir”, “Kötü niyetim yoktu”, “Benim huyum böyle.” Elbette niyet önemli. Ama kırgınlık yalnızca niyetle oluşmuyor; sözün nasıl söylendiği ve karşı tarafta ne bıraktığı da önemli. Haklı bir gerekçemiz olması, kırıcı davranmadığımız anlamına gelmiyor.
Bizim kültürümüzde sevgi çoğu zaman emekle gösterilir. Birinin sevdiği yemeği pişirmek, hastalandığında başında beklemek, sıkıştığında yardımına koşmak… Bunlar çok değerli. Ama insan bazen bütün bunları yaparken konuşma biçiminin de ilişkinin bir parçası olduğunu unutuyor. “Ben onun için neler yaptım” dediğimizde haklı olabiliriz; yine de aynı insan bizim yanımızda sözünü tamamlayamıyor olabilir. Emek vermek, incitmeyi kendiliğinden telafi etmiyor. Birbirimizi hem yaptıklarımızla hem de kullandığımız dille seviyoruz.
Bir başka mesele, yakınlarımızın hayatımızdaki yerini garanti görmeye başlamamız. Yabancı birinin bizden uzaklaşabileceğini biliriz; bu yüzden daha ölçülü davranırız. Oysa annemiz hep arayacak, eşimiz akşam yine eve gelecek, dostumuz bizi yine affedecek sanırız. Alışkanlığın içinde sevgiyi kaybetmeyiz belki ama sevgiyi göstermeyi ihmal ederiz. Karşımızdaki insanın neden uzaklaştığını anlayamayız. Çünkü bizim için sıradanlaşan tavır, onun içinde giderek ağırlaşmıştır.
Bir de yakınlarımızdan beklediğimiz o sessiz anlayış var. “Söylememe gerek yok, anlamalı” dediğimizde bazen karşımızdakine hiç haberinin olmadığı bir sınav hazırlıyoruz. Yorgunluğumuzu fark etmesini, kırıldığımızda hemen anlamasını, bir bakışımızdan ne istediğimizi çıkarmasını bekliyoruz. O anlamadığında da yeterince önemsenmediğimize karar veriyoruz. Oysa en yakın insan bile zihnimizin içinde yaşamıyor. “Bugün çok yorgunum, biraz sessiz kalmaya ihtiyacım var” demek, o yorgunluğu sert bir cevaba dönüştürmekten çok daha dürüst.
Elbette hayatın gerçek bir yükü var. İşten yorgun dönüyoruz, para kaygısı yaşıyoruz, hasta bir yakınımızla ilgileniyoruz. Her zaman sakin ve anlayışlı olamayız. Ayrıca yakın ilişkilerde bazen sert konuşan taraf da, kırılan taraf da olabiliriz. Mesele kusursuz davranmak değil. Zorlanıyor olmamızla karşımızdakini sürekli incitmeyi normalleştirmemiz arasında bir fark var. İlişkide güven yalnızca hiç kırılmamakla değil, kırıldığımızda bunun görüleceğini bilmekle de kuruluyor.
Bir tartışmanın ardından günlerce kimin doğru söylediğini konuşuyoruz. Oysa karşımızdakinin ihtiyacı başka bir şey olabilir: “Herkesin içinde beni utandırdın”, “Anlatırken yüzüme bakmadın”, “Sesini yükselttiğinde sustum ama incindim.” Biz hemen kendimizi açıklamaya başladığımızda onun duygusu yine ortada kalıyor. Bazen “O konuda hâlâ aynı fikirdeyim ama sana öyle konuşmamalıydım” cümlesi, uzun savunmalardan daha çok şey onarıyor.
Sevgi üzerine güzel sözler söylemek, anlayışlı olduğumuza inanmak kolay. Asıl mesele, bizi en yakından tanıyan insanlara nasıl davrandığımız. Ruhsal farkındalık bana göre yalnızca kendi duygumuzu izlemek değil; o duygunun başka bir insana nasıl ulaştığını da fark edebilmek. Öfkemizi inkâr etmek zorunda değiliz ama onu sevginin bahanesine de dönüştüremeyiz. “Yanında her hâlimi gösterebiliyorum” demek, karşımızdaki insanın her hâlimize katlanmak zorunda olduğu anlamına gelmez.
Bazen ilişkileri büyük sözler değil, küçük onarımlar ayakta tutar. Aceleyle söylediğimiz bir sözün ardından “Az önce sana sert davrandım” diyebilmek. Dinlemediğimizi fark ettiğimizde telefonu bırakıp “Baştan anlatır mısın?” demek. Çocuklarımızın da özür duymaya hakkı olduğunu unutmamak. Elbette tekrarlanan bir incinmeyi tek bir özür düzeltmez; davranışın da değişmesi gerekir. Ama hiçbir şey olmamış gibi devam etmek, kırgınlığı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Belki de yakın ilişkilerimizin gerçek ölçüsü, özel günlerde söylediğimiz güzel sözler değil, sıradan günlerde kullandığımız dildir. İnsan sevildiğini bazen büyük hediyelerden değil; sözünün kesilmemesinden, yorgunken azarlanmamasından, bir hatasının başkalarının önünde yüzüne vurulmamasından anlar. Yakınlık, iki insanın da kendisini güvende hissedebildiği bir yer olmalı.
Çünkü birinin bize en yakın insan olması, en az özeni hak ettiği anlamına gelmez. Gün boyunca başkalarına gösterdiğimiz inceliğin birazını eve de taşıyabilsek belki birçok kırgınlık hiç başlamayacak.
Asıl kayıp, bir insanın hayatımızdan çıkmasıyla başlamıyor bazen. Yanımızdayken bize anlatacaklarını azaltmasıyla başlıyor.