Bazı aile sofralarında bir sandalye yıllardır boştur. O sandalyenin sahibi hayattadır; belki aynı şehirde, birkaç sokak ötede yaşıyordur. Ama bayram gelir, doğum günleri geçer, telefon yine çalmaz. Çünkü yıllar önce söylenmiş bir sözün ardından iki insan aynı cümleye tutunmuştur: “Ben neden arayayım, haklı olan benim.” Beni asıl düşündüren, o tartışmada kimin haklı olduğu değil. İnsanların zamanla birbirlerinin yokluğuna alışabilmesi.
Hepimiz anlaşılmak, hakkımızın teslim edilmesini istiyoruz. Ama bazen haklı olduğumuzu kanıtlama çabası, karşımızdakini anlama isteğinin önüne geçiyor. Konuşmalar çözüm bulmak için değil, kimin ne kadar hata yaptığını göstermek için yapılıyor. Tartışmanın nasıl başladığını unutuyoruz ama kimin özür dilemesi gerektiğini hiç unutmuyoruz. Bir süre sonra kırgınlığın kendisinden çok, geri adım atarsak kaybedeceğimizi düşündüğümüz gururumuzu korumaya çalışıyoruz.
Aile içinde bunun örnekleri çok. İki kardeş bir miras yüzünden uzaklaşıyor. Anneyle kızı yıllar önce söylenmiş bir sözün ağırlığını taşıyor. Eşler aynı konuyu her açtıklarında eski defterleri de masaya getiriyor. Elbette bütün kırgınlıkları aynı kefeye koyamayız. Güvenimizi tekrar tekrar sarsan, bize zarar veren insanlarla aramıza mesafe koymak bazen doğru ve gerekli. Affetmek de barışmak da mecburiyet değil. Fakat kendimizi korumakla, konuşularak çözülebilecek bir meseleyi yıllarca inada dönüştürmek arasında önemli bir fark var.
Çünkü hepimiz olayları kendi hikâyemizin içinden görüyoruz. Biz sesimizi yükselttiğimizde “Çok dolmuştum” diyoruz; o yükselttiğinde “Bana saygısızlık yaptı.” Biz sustuğumuzda tartışma büyümesin istemiş oluyoruz; o sustuğunda bizi önemsemediğini düşünüyoruz. Kendi niyetimizi biliyoruz ama karşımızdakinin yalnızca davranışını görüyoruz. Üstelik yakın olduğumuz insanların bizi söylemeden anlamasını bekliyoruz. “Benim ne demek istediğimi bilmeliydi” cümlesi, bazen hiç yapılmamış konuşmaların yerini alıyor. Bugünün küçücük bir sözü, dünün bütün kırgınlıklarıyla birlikte duyuluyor.
Kendini tanımak yalnızca duygularının farkına varmak değil, kendi haklılığını da sorgulayabilmek. Ego bazen büyük sözlerle değil, incinmiş tarafımızın içinde konuşuyor. “Ben haklıyım” cümlesi bize güvenli geliyor; başka bir ihtimali duymak istemiyoruz. Oysa birinin ne hissettiğini anlamak, onun yaptığını onaylamak değildir. İnsanın kendi kırgınlığını korurken karşısındakinin de bir hikâyesi olduğunu kabul etmesi mümkün. Bence ruhsal derinlik, her durumda kendimizi haklı çıkaran bir açıklama bulmak değil, gerektiğinde kendimize rahatsız edici bir soru sorabilmek.
Özür dilemeyi de çoğu zaman yenilmek sanıyoruz. “Seni kırdım” dersek sanki bütün tartışmada haksız olduğumuzu kabul etmiş olacağız. Halbuki “O konuda hâlâ farklı düşünüyorum ama sana öyle konuşmamalıydım” diyebiliriz. Bazen karşımızdaki bizden düşüncemizi değiştirmemizi değil, canının yandığını görmemizi bekliyor. Bazen de beklediğimiz özür hiç gelmiyor. O durumda bütün hayatımızı bir başkasının kuracağı cümleye bağlamak zorunda değiliz. Konuşmaya açık olmakla yaşananları yok saymak da aynı şey değil.
Üstelik yalnızca ailede değil, günlük dilimizde de bu yarışın izleri var. Sosyal medyada insanlar çoğu zaman anlamak için değil, yanlış yakalayıp cevap vermek için dinliyor. Aynı alışkanlığı eve taşıdığımızda, birbirinin sözünü bekleyen ama birbirini duymayan insanlara dönüşüyoruz. Oysa ilişkiler mahkeme salonu değil. Her konuşmanın sonunda bir kazanan ve bir kaybeden bulunması gerekmiyor. Haklı olduğumuz yerde bile kullandığımız dilin bir bedeli olabileceğini unutmamalıyız.
Yıllar geçtikçe bazı tartışmalar önemini kaybediyor, fakat o tartışmalar yüzünden uzaklaştığımız insanların yokluğu kalıyor. Bir zamanlar birlikte güldüğümüz, çocukluğumuzu bilen, zor günümüzde yanımızda duran biriyle aramıza koca bir sessizlik yerleşiyor. Her sessizliği bozmak zorunda değiliz; bazen mesafe bizi korur. Ama bazen de kendimize sormalıyız: Hâlâ yaşadığımız haksızlığın acısını mı taşıyoruz, yoksa ilk adımı atarsak gururumuzun incineceğinden mi korkuyoruz?
Hakkımızı savunmak, gerektiğinde itiraz etmek, yanlışın karşısında durmak önemli. Ama her tartışmayı kazanma isteğinin hayatımızdaki bağların önüne geçmesine izin verdiğimizde bunun bedelini bazen çok geç fark ediyoruz. Çünkü bugün aramayı ertelediğimiz birini yarın arayamayabiliriz. Belki olgunluk, her defasında haklı çıkmak değil; kendi payını görebilmek, karşındakinin acısını duyabilmek ve hangi kırgınlığın hangi bağı kaybetmeye değdiğini ayırt edebilmek.
Çünkü insan bazen çok geç fark ediyor: Bir tartışmayı kazanmış olmak, o tartışmada kaybettiklerini geri getirmiyor.
