Her konuda imdadımıza yetişen yapay zeka, artık sağlık konusunda da danışabileceğimiz kapsamlı bir asistan olma yolunda ilerliyor olabilir. Eskiden başımız ağrıdığında arama motorlarında yüzlerce sonuç arasında kaybolurduk; bugün “yapay zekaya sormak” yetiyor, nokta atışı cevaplara ulaşmak birkaç saniye sürüyor. Peki bu dijital danışmanlara ne kadar güvenebiliriz?
Rakamlara göre özellikle sağlık konularında yapay zekaya danışmaya duyulan ilgi, devasa boyutlarda. Haftada 230 milyondan fazla kişi, sağlık durumunu yapay zekaya danışıyor. ABD’de yapılan son araştırmalara göre yetişkinlerin %80’i sağlık soruları için internete başvuruyor ve çoğu artık yapay zeka yanıtlarını tercih ediyor. Özellikle Z kuşağı, stres ve kaygı yönetimi gibi konuları yapay zekaya emanet etmiş durumda.
Bu yoğun ilgiye kayıtsız kalmayan OpenAI, kısa süre önce ChatGPT Sağlık uygulamasını duyurdu. Bu artık basit bir sohbet botu değil; akıllı saatinizden gelen uyku verilerini veya yüklediğiniz kan tahlillerini analiz edip size özel beslenme ve egzersiz önerileri sunabilen entegre bir sağlık koçu olarak tanımlanabiliyor.
Ancak şirket kalın harflerle uyarmayı da ihmal etmiyor: “Bu araç teşhis veya tedavi için değildir.”
Bilimsel araştırmalar bir yandan yapay zekanın şaşırtıcı derecede yetenekli, hatta bazen doktordan daha “nazik” olduğunu kanıtlarken, diğer yandan ciddi risklere işaret ediyor.
Yapay zeka hayatımızı nasıl etkileyecek?
Yapay zeka doktorlardan daha mı nazik?
Yapay zekanın sadece bilgisi değil, tavrı da araştırma konusu. JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan araştırma sonuçları, hastaların yapay zekayı doktorlara tercih edebileceğini gösterdi.
Araştırmada, sosyal medya forumlarına gönderilen 195 hasta sorusuna hem gerçek doktorların hem de yapay zekanın verdiği yanıtlar karşılaştırıldı. Lisanslı sağlık uzmanlarından oluşan bir heyet, hangi yanıtın kime ait olduğunu bilmeden (körleme testi) değerlendirme yaptığında şu sonuçlara ulaşıldı:
- Değerlendiriciler, vakaların %78,6'sında yapay zekanın yanıtlarını doktorların yanıtlarına tercih etti.
- Yapay zeka yanıtlarının bilgi kalitesi, doktorlara göre 3,6 kat daha yüksek puan aldı.
- En şaşırtıcı sonuç ise empati konusunda geldi. Yapay zeka, hastalara yaklaşımıyla doktorlardan 9,8 kat daha empatik bulundu.
Uzmanlar aynı zamanda, hastaların yapay zekayı daha “tercih edilebilir” görmesinin önemli sebeplerinden birinin sağlığa erişim sorunları olduğunun altını çiziyor. Doktorlar zaman baskısı altında ortalama 52 kelimelik kısa ve teknik cevaplar verirken, yapay zeka ortalama 211 kelimelik, detaylı ve “Geçmiş olsun, endişenizi anlıyorum” gibi ifadeler içeren yanıtlar üretebiliyor. Bu da mevcut sistem içerisinde “şefkatli bakım” için zaman ve enerji bulamayan doktorlara kıyasla yapay zeka asistanları, daha sempatik birer danışman olarak görülüyor.
Yapay zekaya danışmanın ‘görünür’ riskleri
Tıp dünyası, yapay zekanın yarattığı konforun olumsuz bedelleri olabileceği konusunda hemfikir. East West Medical College Journal’da (EWMCJ) yayımlanan makale, dijital danışmanların önyargı, yanlış bilgilendirme ve aşırı bağımlılık gibi riskler taşıdığının da altını çiziyor ve bunun da yanlış teşhis ve zarara yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Uzmanların işaret ettiği en büyük tehlike, literatürde “halüsinasyon” olarak bilinen durum; yani yapay zekanın tamamen yanlış bir bilgiyi veya hiç var olmayan bir hastalığı büyük bir özgüvenle gerçekmiş gibi sunabilmesi. Tıbbi sınavlarda başarısı artsa da hata payı hala devam ediyor ve bir doktorun aksine, bu sonuca nasıl ulaştığını açıklayamayan “kara kutu” yapısı nedeniyle sürecin şeffaflığı kayboluyor.
Meselenin bir de sosyal ve psikolojik maliyeti var. Geçmiş verilerle eğitilen modeller, ırk ve cinsiyet gibi konulardaki eski önyargıları bugüne taşıyarak herkese adil bir sağlık tavsiyesi veremeyebiliyor. Ayrıca araştırmalar, yapay zekanın sunduğu bazı içeriklerin özellikle kırılgan gruplarda benlik saygısını ve beden algısını zedeleyerek olumsuz psikolojik etkilere yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Mahremiyetinizden vazgeçmeyin
Riskler sadece yanlış bilgiyle sınırlı değil; işin bir de siber güvenlik boyutu var. Siber güvenlik uzmanlarının görüşlerine yer veren haber, uzmanlardan şu net uyarıyı aktarıyor: “Yalvarıyoruz, tıbbi kayıtlarınızı yüklemeyin.”
Uzmanlara göre, hastane raporlarınızı veya tahlil sonuçlarınızı ticari bir yapay zeka platformuna yüklediğiniz an, bu veriler sağlık kuruluşlarında geçerli olan sıkı yasal koruma kalkanının (hasta mahremiyeti yasalarının) dışına çıkıyor. Yani en mahrem bilgileriniz artık devletin yasalarına değil, şirketin her an değişebilen "Kullanım Koşulları"na emanet oluyor. Ayrıca sağlık verileri, "dark web"de kredi kartı bilgilerinden bile daha değerli. Tüm tıbbi geçmişinizi tek bir uygulamada toplamak, siber saldırganlar için adeta bir davetiye çıkarmak anlamına gelebilir.
Teknolojiye danışın, doktora güvenin
Geldiğimiz noktada yapay zekayı hayatımızdan çıkarmak ne mümkün ne de mantıklı. Bu teknoloji, sağlık okuryazarlığımızı artırmak, karmaşık tıbbi terimleri anlamak veya kişisel verilerimizi (uyku, adım, beslenme) düzene sokmak için harika bir yardımcı olabilir. Ancak o nazik ve detaylı cevapların arkasında, tıp fakültesi diploması olmayan, hata yapabilen ve duyguları taklit eden bir yazılım olduğunu unutmamak gerekiyor.
Yapay zeka "ne olabileceğine" dair fikir verebilir ama "ne olduğunu" sadece doktorunuz bilir. Siz yine de o öksürük için yapay zekayı dinleyin, notlarınızı alın ama son sözü söylemesi için gerçek bir doktora başvurun.
Kaynaklar: "Comparing Physician and Artificial Intelligence Chatbot Responses to Patient Questions Posted to a Public Social Media Forum". Şuradan alındı: https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/2804309#google_vignette.
https://banglajol.info/index.php/EWMCJ/article/view/84913
"ChatGPT Health Wants You To Upload Your Medical Records — Cybersecurity Experts Are Begging You Not To Do That". Şuradan alındı: https://www.huffpost.com/entry/chatgpt-health-security-privacy-risks_l_696654ebe4b0dd199b1a4b6b.
"ChatGPT Knows Your Health: The Embedding Of AI Into Your Daily Routine". Şuradan alındı: https://www.forbes.com/sites/geruiwang/2026/01/16/chatgpt-knows-your-health-the-embedding-of-ai-into-your-daily-routine/
Rehber: Yapay zeka ve çocuklar
Yapay zekâ sağlıkta ne kadar güvenilir?
