Nicole Kidman, ölüm doulası (ölüm eşlikçisi) olmak için eğitim aldığını açıkladı. San Francisco Üniversitesi'ndeki dinleyici kitlesine konuşan oyuncu ve yapımcı, bunun "biraz tuhaf gelebileceğini" ancak 2024 yılında annesinin ölüm sürecinde yaşadığı şeylerin ona ilham verdiğini söyledi.
Annesinin ölümünde, ailesinin umduğu desteği bulamadığını gözlemleyen Kidman, "dünyada tarafsız bir şekilde oturup sadece teselli ve bakım sağlayacak insanlar olmasına dair ihtiyacı hissettim” diye konuştu. Bu şekilde ölüm doulalığı alanını keşfetmeye başlayan Kidman, 'ölüm koçluğu' veya 'ölüm eşlikçiliği' olarak da bilinen ölüm doulalığı eğitimi almaya başladı.
Kidman, yaptığı açıklamadan sonra, Cumartesi günü katıldığı HistoryTalks 2026 etkinliğinde tekrar konuya değindi. Yaptığı tercihin insanları şaşırttığını ve meraklandırdığın söyleyen oyuncu ve yapımcı, insanların ve ailelerinin son anlarında birlikte olmalarını destekleme eylemi için "güzel" ve "benim için çok önemli" ifadelerini kullandı.
“Ölüm doulası olmak gerçekten büyüleyici”
“Çok güzel bir iş ve bunu yapabilmek için belirli bir kişiliğe sahip olmanız gerekiyor. Ama aslında o kişiliğe sahip olduğumu keşfettim. Bu benim için çok önemli. Her zaman acı vardır, ancak eğer bu acıyı hafifletmeye yardımcı olabilecek insanlar varsa ve kalbinizde bir bağlantı hissediyorsanız, bu çok güzel. İşte ben de bunu araştırıyorum.”
Annesinin vefatını, 2024’teki Venedik Filml Festivali’nde en iyi kadın oyuncu ödülünü almadan hemen önce öğrenen Kidman, o anlarda hissettiği duyguları da paylaştı: “Sahneye çıkmak üzereydim ve annemin öldüğünü öğrendim. Hemen Venedik'teki odama geri döndüm, yatağa girdim ve tamamen yıkıldım,”
Kidman, annesinin hayatının ayrılmaz bir parçası olması nedeniyle nasıl yaşayacağını veya ilerleyeceğini bilemediğini, bu yüzden o an orada olma düşüncesinin bile yürek burkan bir şey olduğunu söyledi.
Ölüm yokmuş gibi yaşamak
Ölüm doulası (ölüm koçu / ölüm eşlikçisi) nedir?
Doulalar için tek bir tanım olmasa da bu alandaki kişiler genellikle çalışmalarını müşterileri için "alan tutmak" olarak tanımlıyor. Ölüm doulaları; ölmekte olan kişinin ailesi, yaşam sonu bakım uzmanları ve cenaze uzmanları arasında çalışan tarafsız bir üçüncü taraf olarak hareket ediyorlar.
Amerika Birleşik Devletleri’nde ölüm doulası olmak için sertifika veren eğitim programları olsa da, doulanın çalışma biçimi, başvuran kişilerin aradığı yardım türüne bağlı olarak büyük ölçüde değişiyor.
Ölüm, vefat ve cenazeler bir zamanlar aile tarafından evlerinin rahatlığında gerçekleştirilen kutsal, toplumsal bir süreçti. 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında ölüm kurumsallaştıkça, tıbbi hale geldikçe ve profesyonelleştikçe, ölüme yaklaşan kişilerin yakınları, sektörün gözünde ölülerle ilgilenmek için gerekli eğitime sahip olmadıkları gerekçesiyle kenara itildi. 1900'lerin ortalarına gelindiğinde, aile salonu artık ölüm üzerine ağıt yakmak için merkezi buluşma yeri olmaktan çıktı.
Ölüm sürecinde “Cenaze sektörünün” ve neredeyse son ana kadar tıbbi bakımın ön planda olduğu Batı dünyasında, bütüncül bir “alan tutma” sağlayan "Ölüm doulalığı", destekleyici bir sistem olarak gitgide daha fazla talep görmesiyle dikkat çekiyor.
Ölüm doulası (ölüm eşlikçisi / ölüm koçu) ne iş yapar?
"Ölüm doulası" (veya "ölüm refakatçisi"), bir bireyin ölüm sürecini tıbbi olmayan yollarla destekleyen; kişiye ve ailesine bu geçiş döneminde rehberlik eden profesyonel kişi olarak tanımlanıyor. Doğum doulaları hayata gelişte nasıl destek oluyorsa, ölüm doulaları da hayattan ayrılışta benzer bir duygusal ve fiziksel köprü kuruyor. Ölüm doulaları üç aşamalı çalışıyor:
Planlama ve veda sürecini yürüten ölüm doulası, kişinin son anlarında istediği ortamı ayarlamak, kişinin hayat hikayesini derlemek, mektuplar yazmak, miras projelerini, video mesajlar, anı defterlerini oluşturmak gibi işleri organize ediyor. Tıbbi vasiyetnameler veya cenaze detayları hakkında konuşulması zor konuların aileyle paylaşılmasına aracılık ediyor.
Ölümün yaklaştığı son günlerde veya saatlerde orada bulunan doula, tıbbi müdahale yapmasa da fiziksel rahatlatmaya yönelik işler yapıyor, aynı zamanda ölüme dair belirtileri okuyarak aileyi bilgilendiriyor.
Kişi hayatını kaybettikten sonra doula bir süre daha devrede kalan ölüm doulası, ailenin ilk şoku atlatmasına yardımcı olarak, ihtiyaca göre gerekli profesyonellere yönlendiriyor. Ailenin cenaze eviyle olan işlemlerine destek veren ölüm doulası, evde veda ritüeli yapılacaksa buna rehberlik ediyor.
Doktor, hemşire veya klinik hizmetler vermeyen ölüm doulası, psikolog olmadığı için klinik terapi yapmamakla birlikte, derin bir "aktif dinleme" ve duygusal destek sunuyor.
Dünyada ölüm doulalığı kavramı
ABD dışında "ölüm doulalığı" kavramı daha çok "ölüm refakatçiliği" veya palyatif bakım gönüllülüğü üzerinden ilerlese de doula ismiyle profesyonelleşme bazı ülkelerde gitgide hızlanıyor.
İngiltere'de doulalar sadece bireysel değil, ulusal sağlık sistemi (NHS) ve bakımevleri (hospice) ile koordineli çalışabiliyorlar. Almanya ve Avusturya’da ölüm refakatçiliği geleneği çok eski olsa da "doula" sertifikasyonu sunan bağımsız akademiler yeni kuruluyor. Hollanda’da ölüm üzerine açık konuşma kültürü ise çok yaygın. “Ölüm Kafeleri” birbirini tanımayan insanların, pasta yemek, çay içmek ve ölüm hakkında konuşmak için bir araya geldiği mekanlar. Doula hizmetleri bu ülkede daha çok bireysel danışmanlık şeklinde ilerliyor.
Yeni Zelanda ve Avustralya gibi ülkelerde ise, özellikle Maorilerin geleneksel defin ritüelleriyle modern doula hizmetlerinin harmanlandığı, kültürel hassasiyeti yüksek bir uygulama alanı mevcut. Sahra Altı Afrika'da Womb to Tomb gibi bazı vakıflar, geleneksel topluluk liderlerini veya sağlık çalışanlarını "ölüm doulası" olarak eğiterek bu modern kavramı yerel ritüellerle birleştiriyor.
Referanslar:
Abbey White. (2026) https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/nicole-kidman-death-doula-mothers-passing-1236568584/
Jordan Strauss. (2026) https://theconversation.com/nicole-kidman-is-training-to-be-a-death-doula-what-is-a-death-doula-280725
Krawczyk, Rush (2020). "Describing the end-of-life doula role and practices of care: perspectives from four countries" PMC7724419
Ölme işi
(Görsel: Splashnews, Shutterstock)
