Felç, kadınlar için önde gelen, üçüncü ölüm nedenidir ve CDC’ye göre erkeklerden daha fazla kadın felçten hayatını kaybetmektedir. Bunlar tatsız gerçeklerdir. Biraz daha umut verici olan ise: Felçlerin yüzde 80’ine kadar önlenebilir olmasıdır. Beyin cerrahı Dr. Sheri Dewan, "ABD’deki yaklaşık 200 kadın beyin cerrahından biri, kontrol edebildiğimiz ölçüde, önlemek oldukça basittir" diyor. Sigara içmemek, iyi beslenmek, bedeninizi hareket ettirmek. Ve: Kan basıncınızı düzenli olarak ölçtürmek!
Felci önlemenin yolları nelerdir?
Felç önleme konusunda bildiklerimiz, tıp literatüründe yapılmış kapsamlı çalışmalardan geliyor. Sigara içmemek, normal kiloyu korumak, sağlıklı beslenmek ve haftada dört ile beş kez otuzar dakika egzersiz yapmak gibi temel yaşam tarzı değişiklikleri, riski azaltan ve bilinen koruyucu stratejilerdir.
Yüksek tansiyon (hipertansiyon) felcin birincil nedenidir; bu nedenle kan basıncınızı ölçtürmek çok sezgisel gelmese de son derece önemlidir. Bir birey için ideal tansiyon genelde 120/80 civarındadır, bazı değişiklikler olabilir. Doktor muayenesinde tansiyonunuzu ölçtürün ve ilk ölçümünüzün kaydedildiğinden emin olun. Birçok insan normal tansiyonunun ne olduğunu bilmez; yüksek tansiyonu olup olmadığını fark etmeyebilir. Hipertansiyon teşhisi konan kişilerin, evde günlük ölçüm yapmak için tansiyon aleti almalarını öneririz.
Yüksek kolesterol (hiperkolesterolemi) de felcin önde gelen nedenlerindendir. Kolesterol, beyne kan taşıyan damarları tıkayarak kan akışının kesilmesine yol açabilir. Yüksek kolesterol, doktor tarafından yapılacak bir kan testiyle teşhis edilebilir.
Yüksek tansiyon ile felç arasındaki bağlantı nedir?
Yüksek tansiyon, vücuttaki damarları, özellikle arter duvarlarını zayıflatarak, vücuda zarar verir. Zamanla damar, sürekli ve dakika dakika maruz kaldığı baskıyı kaldıramaz hale gelir; duvarı esner veya zayıflar. Bunu yıllar içinde esneyip incelen bir balon gibi düşünün: Bu olduğunda hemorajik felç yaşayabilirsiniz ya da damar yırtılarak beyin içinde kanamaya yol açabilir.
Özellikle kadınların bilmesi gereken şeyler var mı?
İnsanların farkında olması gereken belirtiler nelerdir?
Felcin klasik belirtileri bir kolda veya bacakta güçsüzlüktür. Bu geçici olabilir, yaklaşık bir dakika sürebilir ya da birkaç saat devam edebilir. Yüzde düşme, buna eşlik eden uyuşma veya güçsüzlük olabilir. Ayrıca konuşmanın kesintiye uğradığı afazi denilen durum da görülebilir. Genç kadınlarda inme, baş dönmesi veya şiddetli baş ağrısı şeklinde ortaya çıkabilir.
Bu belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız ne yapmalısınız?
Bu belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız 112’yi arayın veya birinin sizin için aramasını sağlayın. Felçte zaman çok önemlidir: Bazı inme türleri damardaki pıhtı nedeniyle oluşur ve damardaki pıhtıyı parçalayarak ileride oluşabilecek hasarı önleyebilen kan sulandırıcı ilaçlar verilebilir.
Felçten sonra iyileşme süreci nasıldır?
Felç, Amerika Birleşik Devletleri’nde ölüm nedenleri arasında beşinci sıradadır ve en önemli sakatlık nedenidir. İnme, yaşam kaybına veya işlev kaybına yol açabilir. Bunun büyük kısmı inmenin şiddetine ve beyindeki yerine bağlıdır. Yerleşim, nörolojik hasardan sorumludur: Frontal lobdaki bir inme konuşmayı etkileyebilir ve afaziye yol açabilir. Motor korteksteki bir inme kollar veya bacaklarda güçsüzlük ya da felce neden olabilir.
Felç ölümcül olabilir ama aynı zamanda bilişsel düşünme veya işlemleme yetilerinde bozulmaya yol açarak hastaları engelli de bırakabilir. Çok ciddi durumlarda, hastalar vücudun bir tarafındaki aşırı güçsüzlük nedeniyle yoğun rehabilitasyona ihtiyaç duyabilir, tekerlekli sandalyeye bağımlı hale gelebilir, yürüyemeyebilir ya da konuşma işlevini kaybedebilir; yine bu, inmenin beyindeki yerine bağlıdır.
Eğer hafif bir inme geçirdiyseniz, geçici iskemik atak dediğimiz durumda, belirtiler hızla kaybolabilir ancak uzun vadeli korunma için daha fazla izleme gerekir. Doktorunuz, tekrarını önlemek için kan sulandırıcı bir ilaç reçete edebilir.
Referanslar
“What Women Should Know about Preventing Stroke”. Şuradan alındı: https://goop.com/wellness/health/stroke-prevention-women/
İnmeye dair bunları biliyor musunuz?
