Çocuğun voleybola yetenekli olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Bir çocuğun ileride iyi bir voleybolcu olup olmayacağını yalnızca boyuna, sıçramasına ya da top kullanma becerisine bakarak anlamak mümkün değildir. Voleybolda performans; fiziksel özellikler, motor beceriler ve teknik becerilerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Üstelik araştırmalar, genç sporcularda yetenek belirlemenin tek bir ölçütle yapılmasının güvenilir olmadığını gösteriyor. Farklı araştırmalarda başarılı ve daha az başarılı sporcuları birbirinden ayıran özellikler de değişebiliyor.
Voleybol için boy önemli midir?
Evet, ancak tek başına yeterli değildir. Ergen voleybolcuları inceleyen bir derlemede, daha yüksek düzeydeki oyuncuların ortalama olarak daha uzun olduğu ve daha yüksek dikey sıçrama değerlerine sahip olduğu bulundu. Ancak araştırmacılar, bu çalışmaların önemli bir sınırlılığının biyolojik olgunlaşmanın yeterince dikkate alınmaması ve uzun dönemli çalışmaların azlığı olduğunu belirtiyor. Bu nedenle özellikle çocuklukta “boyu uzun, kesin voleybolcu olur” demek doğru değildir.
Sıçrama ve fiziksel kapasite ne kadar önemlidir?
Dikey sıçrama, voleybolda file üzerinden gerçekleştirilen hücum ve blok gibi hareketler açısından önemli bir performans bileşenidir. Bir derlemede daha iyi performans gösteren voleybolcuların daha yüksek dikey sıçrama değerlerine sahip olduğu bildiriliyor. Ancak burada da önemli bir ayrım bulunur: Bir özelliğin üst düzey voleybolcularda daha yüksek olması, o özelliğin küçük bir çocuğun gelecekteki başarısını tek başına öngörebildiği anlamına gelmez.
Topla oynama becerisi...
Voleybola yatkınlık göstergeleri arasında topla oynama becerileri de önemlidir; fakat yine tek başına belirleyici değildir. Örneğin genç voleybolcular üzerinde yapılan bir çalışmada pas ve servis tekniğinin, seçilen ve seçilmeyen oyuncuları birbirinden ayırmada bazı fiziksel ve antropometrik ölçümlerden daha açıklayıcı olduğu bulundu. Daha yeni bir çalışmada ise genç kadın voleybolcuların yetenek değerlendirmesinde fonksiyonel motor beceriler, fiziksel uygunluk ve taktik bilgi birlikte incelendiğinde, tek başına fiziksel uygunluğa kıyasla daha fazla açıklayıcı bilgi elde edildi. Bu çalışmaların ortak mesajı, voleybol yeteneğinin tek bir fiziksel özelliğe indirgenemediği yönünde.
Küçük bir çocukta voleybol yeteneği nasıl tespit edilir?
11-13 yaş grubundaki genç erkek voleybolcuları inceleyen bir çalışmada, yetenek belirlemede antropometrik özelliklerden çok kısa sprintleri tekrarlayabilme, üst ve alt vücut performansı gibi fiziksel performans ölçümlerinin daha ayırt edici olduğu bulundu. Fakat bu çalışma 11-13 yaş grubuyla ilgili olduğu için, aynı sonuçları 5-6 yaşındaki bir çocuğa doğrudan uygulamak doğru olmamakla birlikte, daha küçük yaşlardaki çocuğu “voleybol yeteneği” açısından test etmekten çok, temel hareket becerilerinin gelişimini ve farklı fiziksel aktivitelerle ilişkisini gözlemlemek daha uygun bir yaklaşım olarak düşünülebilir.
Burada örneğin koşma, sıçrama, denge, top atma-yakalama ve farklı yönlerde hareket etme gibi temel becerilerden söz edilebilir. Ancak bunları “gelecekte iyi voleybolcu olacağının göstergeleri” olarak değil, voleybolda da kullanılabilecek temel hareket becerileri olarak değerlendirmek gerekir.
Profesyonel sporcular çocukken ne yapıyordu?
Elit sporcuların gelişim geçmişlerine ilişkin araştırmalar, bugün ulaştıkları seviyeye çok küçük yaşta tek bir spora kapanarak ulaşmış olmalarının zorunlu olmadığını gösteriyor. 2.838 dünya düzeyindeki sporcunun 44 olimpik branşta incelendiği bir araştırmada, sporcuların mevcut sporlarına ortalama 10,6 yaşında başladıkları, bu spora odaklanma yaşının ise ortalama 15,6 olduğu bulundu. Ancak araştırmacılar sporlar arasında ciddi farklılıklar olduğunu da vurguluyor.
Benzer şekilde, profesyonel, elit ve olimpik sporcuları inceleyen 29 çalışmanın sistematik derlemesinde, çoğu sporda erken uzmanlaşmanın elit başarı için gerekli olduğuna ilişkin kanıt bulunmadığı; genç yaşlarda birden fazla sporla uğraşmanın birçok sporda daha iyi performans sonuçlarıyla ilişkili olduğu bildirildi. Bununla birlikte erken uzmanlaşmanın bazı sporlar için farklı bir model izleyebileceği de belirtiliyor. Dolayısıyla çocuğun küçük yaşta yalnızca voleybola yönelmesi, gelecekte profesyonel olabilmesinin ön koşulu olarak görülmemeli.
Voleybola başlama konusunda ebeveyn ne yapmalı?
Çocuğu voleybol oynamak isteyen veya yatkın görünen ebeveynler için amaç, küçük yaşta “Bu çocuk voleybolcu olacak mı?” sorusuna kesin cevap vermek olmamalıdır. Çocuk farklı hareketleri deneyebilir; top oyunları oynayabilir, koşabilir, sıçrayabilir, yüzebilir veya başka sporlarla ilgilenebilir. Voleybola başladığında ise gelişimi, teknik becerileri ve spora uyumu zaman içinde değerlendirilebilir. Özellikle daha ileri yaşlarda fiziksel özellikler, motor beceriler, teknik beceriler birlikte ele alınabilir.
Çocuğun boyuna veya tek bir fiziksel özelliğine bakarak gelecekteki voleybol performansını öngörmek aslında mümkün değildir. Bilimsel olarak bugün söylenebilen şey, voleybol yeteneğinin çok boyutlu olduğudur. Çocuğun hangi özelliklerinin zaman içinde sportif performansa dönüşeceğini anlamak için tek bir “yetenek testi” yerine, gelişiminin farklı boyutlarını ve zaman içindeki performansını değerlendirmek gerekir.
Referanslar:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20332545/
https://www.ovid.com/jnls/nsca-jscr/abstract/10.1519
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17786686/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38390929/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28222582/
https://eu-opensci.org/index.php/sport/article/view/9100
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9638532/
Bir kız çocuğu Filenin Sultanları’nı izlerken ne görüyor?
