Bu içerik Dermatoloji Uzmanı Prof. Dr. Aslı Tatlıparmak tarafından verilen bilgilerle kaleme alınmıştır.
Koltuk altında, kasıkta, meme altında veya kalça bölgesinde ortaya çıkan ağrılı şişlikler, çoğu zaman batık, sivilce ya da sıradan bir çıban denilerek geçiştiriliyor. Ancak aynı bölgelerde tekrarlayan, zamanla büyüyen ve apseleşerek akıntıya neden olan bu şişlikler, kronik bir deri hastalığının habercisi olabiliyor. İnatçı kıvrım apsesi olarak da adlandırılan Hidradenitis suppurativa (HS), bağışıklık sisteminin anormal iltihaplanma tepkisiyle ilişkili, uzun süreli bir hastalık olarak tanımlanıyor. Şiddetli ağrı, kalıcı izler ve psikolojik sorunlara yol açabilen hastalıkta, belirtilerin başka cilt sorunlarıyla karıştırılması nedeniyle doğru tanı yıllarca gecikebiliyor.
Hastalığın ne kadar yaygın olduğu ve hastaların tanı sürecinde neler yaşadığı, uluslararası araştırmalara da yansıyor. 2025 yılında JAMA Dermatology dergisinde yayımlanan, altı kıtada 23 ülkeden 22 bin 743 kişinin verilerini kapsayan ve farklı araştırmaların sonuçlarını bir araya getiren analizde, HS’nin görülme sıklığı yüzde 0,99 olarak hesaplandı. Araştırma, hastalığın dünya genelinde yaklaşık her 100 kişiden birini etkileyebileceğini ortaya koyarken, ülkeler arasında görülme sıklığının önemli ölçüde değiştiğine de dikkat çekti.
Hastalıkla ilgili en çarpıcı bulgulardan biri ise tanı sürecindeki gecikme… 2024 yılında Australasian Journal of Dermatology dergisinde yayımlanan, 32 bilimsel araştırmayı ve toplam 9 bin 286 hastayı kapsayan incelemede, karşılaştırılabilir veriler üzerinden hesaplanan ortalama tanı gecikmesinin 7,23 yıl olduğu belirlendi. Hastaların önemli bir bölümünün doğru tanı almadan önce birden fazla hekime başvurduğu ve farklı tanılarla tedavi gördüğü ortaya kondu.
Hidradenitis suppurativa neden olur?
Hastalığın kesin nedeninin henüz tam olarak açıklığa kavuşmadığının altını çizen Prof. Dr. Aslı Tatlıparmak, “Hastalığın gelişiminde kıl köklerinin tıkanması ve bu bölgede bağışıklık sisteminin aşırı iltihaplanma tepkisi vermesi rol oynuyor. Bu süreç, deri altında ağrılı şişliklerin ve apselerin oluşmasına neden olabiliyor. Genetik yatkınlık da hastalığın gelişiminde önemli rol oynuyor. Ailede HS öyküsü bulunması, kişinin hastalığa yatkınlığını artırabiliyor. Bunun yanı sıra sigara kullanımı, obezite ve hormonal faktörler, hastalığın ortaya çıkması veya şiddetlenmesiyle ilişkilendiriliyor” dedi.
Erken tanı, kalıcı doku hasarını önlemede kritik rol oynuyor
Hastalığın erken dönemde fark edilmesinin büyük önem taşıdığına dikkat çeken Prof. Dr. Tatlıparmak sözlerine şöyle devam etti: “Başlangıçta kıl kökü çevresinde gelişen iltihaplanma, tekrarlayan ataklarla birlikte daha derin dokuları etkileyebiliyor. Zamanla deri altında akıntılı kanallar ve tünel benzeri yapılar gelişebiliyor. Tekrarlayan iltihaplanma sonucunda dokuda sertleşme ve kalıcı yara izleri meydana gelebiliyor. Özellikle aynı bölgelerde yıllarca devam eden hastalık, cildin normal yapısını bozarak hareket kabiliyetini de kısıtlayabiliyor. Bazı hastalarda kalıcı olarak hasar görmüş dokunun cerrahi olarak çıkarılması gerekebiliyor.
HS tedavisinde erken tanı, iltihaplanmanın kontrol altına alınması ve kalıcı hasarın önlenmesi açısından büyük önem taşıyor. Hastalığın şiddetine ve yaygınlığına göre antibiyotiklerden, bağışıklık sistemindeki aşırı iltihaplanmayı hedefleyen biyolojik ilaçlardan, diğer ilaç tedavilerinden ve cerrahi yöntemlerden yararlanabiliyoruz. Özellikle deri altında tünellerin oluştuğu hastalarda cerrahi tedavi gündeme gelebiliyor. Ancak her hastanın hastalık seyri farklı olduğu için tedavinin kişiye özel planlanması gerekiyor. Amacımız mevcut şişlikleri ve yaraları iyileştirmek, yeni atakları önlemek, ağrıyı azaltmak, hastalığın ilerlemesini kontrol altına almak ve kişinin yaşam kalitesini korumak.”
Kalp, eklem ve bağırsak hastalıkları da eşlik edebiliyor
HS’ye başka sağlık sorunlarının da eşlik edebildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Aslı Tatlıparmak, “HS’li kişilerde kalp ve damar hastalıkları, bazı iltihaplı eklem romatizmaları ve Crohn hastalığı ile ülseratif kolit gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları daha sık görülebiliyor. Bu durum, her HS hastasında bu hastalıkların gelişeceği anlamına gelmiyor. Ancak takip sırasında ciltteki belirtilerle birlikte kişinin genel sağlığının da değerlendirilmesi gerekiyor” dedi.
Hastaların diğer şikâyetlerini de hekimleriyle paylaşmasının önemini vurgulayan Tatlıparmak, “Örneğin uzun süren ishal, tekrarlayan karın ağrısı, eklemlerde şişlik veya sabahları belirginleşen tutukluk gibi belirtiler gözden kaçırılmamalı. Kalp ve damar sağlığı açısından da tansiyon, kan şekeri ve kolesterol gibi risk etkenlerinin değerlendirilmesi önem taşıyor. Gerektiğinde ilgili branşlarla birlikte takip planlayarak eşlik eden sağlık sorunlarının erken fark edilmesini ve uygun şekilde ele alınmasını amaçlıyoruz” ifadelerini kullandı.
HS’nin görünmeyen yükü: Kaygı, özgüven kaybı ve sosyal izolasyon
Hastalığın günlük yaşam üzerindeki etkilerine de değinen Prof. Dr. Tatlıparmak, “Hastalar açısından bir diğer önemli sorun ise hastalığın görünür ve görünmeyen yükü. Ciltteki yaraların oluşturduğu görüntü, akıntı, kötü koku ve sürekli ağrı nedeniyle kişiler kendi bedenlerinden rahatsızlık duymaya başlayabiliyor. Bazı hastalar vücutlarının belirli bölgelerini göstermekten çekiniyor, kısa kollu kıyafetler veya mayo giymekten kaçınıyor. Spor yapmayı, sosyal ortamlara katılmayı, seyahat etmeyi, hatta yakın ilişkiler kurmayı zorlaştıran bir süreç yaşanabiliyor. Kişi zamanla çevresindeki insanların kendisine nasıl baktığını düşünmeye, hastalığını saklamaya ve sosyal hayattan uzaklaşmaya başlayabiliyor. Bu durum özgüven kaybı, kaygı ve depresyona kadar uzanabilen ciddi bir psikolojik yük oluşturuyor. Bu nedenle hastalarımızın fiziksel şikâyetleriyle birlikte yaşadıkları duygusal süreci de anlamamız gerekiyor” dedi.
Apsenin boşalması, hastalığın geçtiği anlamına gelmiyor
Yara bakımının önemine de dikkat çeken Prof. Dr. Tatlıparmak, “Hastalığın bir başka önemli boyutu da apselerin açılarak akıntı oluşturması. Hastalar bazen ağrıyı azaltmak veya akıntıyı boşaltmak amacıyla bu bölgeleri sıkabiliyor ya da kurcalayabiliyor. Oysa bu müdahaleler cildi daha fazla tahriş edebiliyor. Açılan yaraların uygun şekilde temizlenmesi, akıntının kontrolü için doğru pansuman malzemelerinin kullanılması ve bölgenin korunması gerekiyor. Ancak unutulmaması gereken en önemli nokta, apsenin boşalmasının hastalığın geçtiği anlamına gelmemesi. Altta yatan iltihaplanma süreci devam edebildiği için yalnızca yaranın bakımını yapmak yeterli değil. Hastalığın bütününü hedefleyen bir tedavi planı oluşturulması gerekiyor” ifadelerini kullandı.
En az 7 bin çeşit “nadir hastalık” var!
