Adet öncesi sendromu (PMS) ve bunun çok daha şiddetli bir versiyonu olan premenstrüel disforik bozukluk (PMDB), kadınların yarısından fazlasının yaşam kalitesini derinden etkiliyor. Psikiyatrist Dr. Anne-Laure Sutter-Dallay'ın verilerine göre, yumurtlamadan sonra başlayan ve adet kanamasıyla hafifleyen bu ruhsal değişimler, tamamen biyolojik bir temele dayanıyor.
Kadınların yaklaşık yüzde 80'i adet öncesi dönemde göğüslerde şişkinlik, kilo artışı veya hafif sinirlilik gibi fiziksel ve duygusal belirtiler yaşıyor. Ancak durumun daha ağır tablosu olan PMDB, kadınların yüzde 2 ila 9'unu etkileyen, ciddi bir psikiyatrik durum olarak kabul ediliyor.
Bu durumu yaşayan kadınlar sadece fiziksel bir rahatsızlık değil; derin bir umutsuzluk, şiddetli kaygı, aşırı uyuma veya uykusuzluk, odaklanma sorunları ve kontrolü kaybetme hissiyle mücadele ediyor. Üstelik klinik veriler, PMDB'nin doğum sonrası depresyon ve intihar eğilimi riskini de belirgin şekilde artırdığını gösteriyor.
PMS döneminde beyinde neler oluyor?
Yumurtlama sürecinin hemen ardından bedenin girdiği ‘luteal faz’ adı verilen dönem, adet öncesi ruhsal sıkıntıların tetiklendiği kritik evreyi oluşturuyor. Bu evrede vücutta belirgin bir şekilde artışa geçen progesteron hormonu, yaşanan duygusal çalkantıların başrol oyuncusu olarak öne çıkıyor. Biyolojik olarak bedeni olası bir hamileliğe hazırlamak amacıyla salgılanan bu hormonun seviyesindeki döngüsel değişimler, beyindeki sinir hücreleri arası iletişimi sağlayan yolları doğrudan etkileyerek ruh halini şekillendiriyor.
Progesteron hormonunun vücutta işlenmesiyle ortaya çıkan ‘allopregnanolon’ adlı kimyasal ise bu süreçteki en büyük biyolojik farklılıklardan birini yaratıyor. Normal şartlarda bu maddenin beyinde yatıştırıcı ve kaygı giderici bir etki yaratması beklenirken, PMDB yaşayan kadınlarda bu mekanizma adeta tersine çalışıyor. Uzmanlar, bu sendromdan muzdarip kadınların ya luteal fazda yeterince allopregnanolon üretemediğini ya da beyin kimyalarının bu maddenin dalgalanmalarına anormal bir tepki verdiğini belirtiyor. Yani beyin, kendi ürettiği doğal sakinleştiriciyi doğru işleyemiyor ve beklenen rahatlamanın yerini şiddetli bir sinirlilik hali alıyor.
Bu karmaşık tabloya hormonların yanı sıra hücresel stres ve genetik miras da eşlik ediyor. Klinik bulgular, luteal faz boyunca vücuttaki iltihaplanma (enflamasyon) belirteçlerinin arttığını ve bu artışın PMDB vakalarında çok daha şiddetli bir boyuta ulaştığını ortaya koyuyor. Tüm bu biyolojik ve kimyasal reaksiyonların sadece anlık bir dalgalanma olmadığı, ikiz kardeşler üzerinde yapılan çalışmalarla da destekleniyor. Veriler, bu şiddetli adet öncesi sendromlara yatkınlığın yüzde 20 ila 40 oranında genetik faktörlerle nesilden nesile aktarıldığını gösteriyor.
Sürecin tedavisi konusunda ise hala araştırılması gereken çok şey var; neyse ki tıp dünyası çaresiz değil. Özellikle şiddetli duygusal dalgalanmalar yaşayan kadınlarda, serotonin hormonunu düzenleyen bazı ilaçların dönemsel veya sürekli kullanımının şikayetleri yarı yarıya azalttığı görülüyor. Uzman kontrolünde kullanılan düşük dozlu bazı doğum kontrol yöntemleri de hormonal dengeyi sağlamak için bir seçenek olarak sunuluyor.
Tıbbi müdahalelerin yanı sıra, yaşam tarzında yapılacak küçük ama etkili değişikliklerin de ruh halini dengelemeye yardımcı olduğu biliniyor. Kafeini ve basit şekerleri azaltmak, düzenli fiziksel egzersizi rutine eklemek ve ihtiyaç duyulduğunda bilişsel davranışçı terapi gibi psikolojik desteklere başvurmak, bu zorlu dönemi çok daha rahat atlatmayı destekliyor.
Kaynak: Martine Perez. "Hormonal Drivers of Premenstrual Mood Disorders". Şuradan alındı: https://www.medscape.com/viewarticle/hormonal-drivers-premenstrual-mood-disorders-2026a10004x1?form=fpf
PMS yaşayanlar hamilelikte depresyona daha meyilli
Adet öncesi sendromu ile baş etmenin doğal yöntemleri
