Depresyon bazen sinsice gelişir, bazılarında ise ilk bakışta fark edilebilir; ancak her zaman zorlayıcıdır. Üstelik yalnızca depresyondaki kişi için değil, çevresindeki yakınları için de zor bir sürece dönüşebilir. Özellikle hareket etmeye dair hiçbir mecal bulunamayan o yaygın “depresif haller”, bazen günlerce evden çıkamamakla sonuçlanır, çoğunlukla da buluşmaları iptal ettirir.
Elbette ki depresyondaki arkadaşınızın sizi “ekip duruyor” olmasını her zaman anlayışla karşılamak mümkün olmayabilir. Uzmanlar sürekli iptal edilen planların, bekleyen tarafta "reddedilmişlik" ve "değersizlik" hisleri yaratabileceğinin altını çizerek, iki taraf için de faydalı olabilecek bazı detayları açıklıyor.
“Elimden geleni yapıyorum ama…”
Hazırlandınız, belki evden çıkmak üzeresiniz, belki de rezervasyon saati yaklaştı. Telefonunuza o tanıdık mesaj düşüyor: “Canım kendimi hiç iyi hissetmiyorum, gelmesem olur mu?”
İşte tam bu noktada Lori Gottlieb’in “Empati Tuzağı” dediği ikilem başlıyor. New York Times’ın ünlü terapisti durumu şöyle açıklıyor: “Arkadaşınızın zor günler geçirdiğini biliyorsunuz, ona kızmak istemiyorsunuz ama kendi zamanınıza ve emeğinize saygısızlık yapılmış gibi hissediyorsunuz.”
Gottlieb’e göre, depresyondaki biri için sadece kısa bir duş almak bile, bir maraton koşusu gibi gelebilir. Planlarınızı iptal etmesi size değer vermediğinden değil, o an enerjisinin tükenmiş olmasından kaynaklanır. Depresyondaki insanlar genellikle “yapabilirim” umuduyla son ana kadar bekler, ancak o an geldiğinde kaygı veya bitkinlik ağır basar. Bu bir saygısızlık değil, bir çaresizlik halidir.
Ancak Gottlieb uyarıyor: Arkadaşınızın hasta olması, sizin hislerinizin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Sürekli iptal edilen planlara “Sorun değil canım, sen iyi ol yeter” demek, uzun vadede ilişkide gizli bir öfke biriktirir ve arkadaşlığı yapay bir hale getirir. Depresyon, son dakikada planların iptal edilmesinin bir açıklaması olabilir ama bu davranışı sürekli hale getirmenin sonsuz bir bahanesi olamaz.
İhtiyaç anında yakınınıza güç verecek cümleler
Gerçekten de kırk yıl hatırı olan bir kahve içilebilir
Arkadaşınızın sizi ekmesi can sıkıcı olabilir, ancak öfkelenip onunla iletişiminizi kesmeden önce bilimin söylediklerine kulak vermekte fayda var. Sizin oradaki varlığınız, sandığınızdan çok daha hayati bir öneme sahip.
Yayımlanan bir araştırmaya göre, bir arkadaş veya akrandan görülen desteğin depresyon semptomlarını azaltmada bazen profesyonel grup terapileri kadar etkili olabildiğini gösteriyor. Yani o iptal edilmeyen, gerçekleşen tek bir buluşma bile, arkadaşınızın iyileşme sürecinde tıbbi bir müdahale kadar güçlü bir etki yaratabilir.
Bununla birlikte, Psychiatry Research dergisinde yayımlanan ve yetişkinler üzerinde yapılan bir başka çalışma, tedavi görüyor olsalar bile, hastaların iyileşme hızını belirleyen en önemli faktörlerden birinin sosyal ilişkilerin kalitesi olduğunu kanıtlıyor. Araştırmaya göre, güvenli bir bağ kurabildikleri yakın dostları olan kişilerde, tedavi sonrası depresyon şiddeti daha düşük seviyelerde seyrediyor.
Yani bilimsel dayanaklara göre arkadaşınız sizi itiyor gibi görünse de, aslında iyileşmek için o bağı kurmaya muhtemelen her zamankinden daha çok ihtiyacı var denilebilir.
Çözüm: Şefkatli sınırlar koyun
Peki hem arkadaşınıza destek olup hem de kendi ruh sağlığınızı nasıl koruyacaksınız? İşte uzmanlardan şefkatli sınırlar koymak için bazı öneriler:
Beklentiyi yönetin: Depresyon atağındaki arkadaşınızla pahalı konser biletleri almayın veya rezervasyonlu şık akşam yemekleri planlamayın. İptal edilme ihtimali yüksek, maliyeti (duygusal ve maddi) büyük planlardan kaçının.
Düşük riskli planlar yapın: Ondan yüksek performans beklemeyen tekliflerle gidin. “Dışarı çıkalım” yerine, “Sana geleyim, pijamalarla oturup sessizce kahve içelim” demek, üzerindeki baskıyı kaldıracaktır.
Açık iletişim kurun: Ona kızmak veya küsmek yerine durumu netleştirin. “Seni seviyorum ve destek olmak istiyorum ama son dakika iptalleri beni de üzüyor/zorluyor. Gel, plan yapma şeklimizi değiştirelim” diyebilmek, iki tarafı da rahatlatır.
Unutmayın, dostluk kötü günlerde birbirini taşımaktır; ama bu taşıma işlemi tek tarafın beli kırılana kadar sürmemelidir. Sınır koymak arkadaşınızı terk etmek değil, aksine arkadaşlığın ömrünü uzatmaktır.
Kaynaklar: "My Friend Is Depressed. Does That Excuse Her Flakiness?". Şuradan alındı: https://www.nytimes.com/2026/01/15/well/mind/ask-therapist-depressed-friend.html.
"Efficacy of peer support interventions for depression: a meta-analysis". Şuradan alındı: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163834310001982?via%3Dihub.
"Somebody to lean on: Social relationships predict post-treatment depression severity in adults". Şuradan alındı: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165178116314354?via%3Dihub.
