Uzun yıllar boyunca otizm spektrum bozukluğunun (OSB) büyük ölçüde erkekleri etkileyen bir durum olduğu düşünüldü. Tıp dünyasında kabul gören genel oran, her bir kız çocuğuna karşılık dört oğlan çocuğunun teşhis almasıydı. Yeni bir çalışma, bu cinsiyet farkının biyolojik bir gerçeği değil, teşhis sistemindeki bir kusuru yansıttığını gösteriyor. 1985 ile 2020 yılları arasında doğan bireylerin verilerinin incelendiği bu geniş çaplı araştırmada, kadınların ve erkeklerin yaş ilerledikçe benzer oranlarda otizm tanısı aldığı saptandı.
Ergenlikte ortaya çıkan yakalama etkisi
Araştırmanın en çarpıcı bulgusu, erken çocukluk döneminde görülen o büyük tanı farkının ergenlik ve genç yetişkinlik yıllarında hızla kapanması oldu. Verilere göre, 10 yaş altı çocuklarda oğlanlar, kızlardan üç ila dört kat daha fazla teşhis alıyor. Ancak kız çocukları ergenliğe girdiklerinde teşhis oranlarında hızlı bir artış yaşanıyor ve bir ‘yakalama etkisi’ (catch-up effect) ortaya çıkıyor.
Çalışma, 20 yaşına gelindiğinde kadınlar ve erkekler arasındaki tanı oranının neredeyse bire bir seviyesine gelerek eşitlendiğini gösteriyor. Veriler, oğlanların ortalama 13 yaşında teşhis alırken, bu yaşın kızlarda 16'yı bulduğunu ortaya koyuyor.
Kadınlarda otizm neden gizleniyor?
Kız çocuklarındaki nörogelişimsel farklılıkların oğlanlara kıyasla daha geç fark edilmesi bir süredir nörobilim dünyasında tartışılan bir konu. Uzmanlar bunun arkasında yatan temel nedenin, otizmin kızlarda ve erkeklerde farklı şekillerde kendini göstermesi olduğunu belirtiyor.
Kadınlar, sosyal uyum sağlama konusunda genellikle daha güçlü bir eğilime ve dış baskıya maruz kalıyorlar. Bu nedenle, sahip oldukları otistik özellikleri gizleme (maskeleme) veya akranlarını taklit etme konusunda çok daha başarılı oluyorlar.
Göz teması kurmak veya sosyal ortamlara uyum sağlamak için sonradan öğrenilerek geliştirilen bu "kamuflaj" becerileri, klasik otizm belirtilerini arayan doktorları ve eğitimcileri yanıltabiliyor.
Yayınlanan makalede bunun istatistiksel bir güncellemeden çok daha fazlası olduğu belirtiliyor ve Şair Jessica Jocelyn'in 2023 tarihli Girl (Remastered) adlı şiir koleksiyonundan örnek veriliyor: “Geç teşhis konulan her kadının ardında, bu dünyanın asla onun için yaratılmadığını bilen ama nedenini asla açıklayamayan küçük bir kız çocuğu vardır.”
Yetişkinlikte otizm hakkında bilmeniz gerekenler
Teşhis kriterleri erkeklere göre tasarlandı
Uzmanlara göre buradaki en büyük sorun, mevcut tarama testlerinin ve teşhis kriterlerinin geçmişten bu yana erkek çocuklarının davranış modelleri baz alınarak tasarlanmış olması. Belirli nesnelere aşırı odaklanma veya belirgin sosyal izolasyon gibi özellikleri arayan sistem, kız çocuklarının daha ince ve içe dönük belirtilerini kolayca gözden kaçırıyor.
Doğru tanıyı zamanında alamayan birçok otizmli kadın, yıllar boyunca yanlışlıkla anksiyete, depresyon veya yeme bozukluğu gibi farklı psikiyatrik tanılarla mücadele etmek zorunda kalıyor. Araştırmacılar, kadınların erken yaşta doğru destek sistemlerine ulaşabilmesi için teşhis kriterlerinin acilen cinsiyet önyargılarından arındırılması gerektiği konusunda uyarıyor.
Kaynaklar: Alison Escalante. "Autism In Women May Be As Common As In Men, Study Finds". Şuradan alındı: https://www.forbes.com/sites/alisonescalante/2026/02/17/autism-in-women-may-be-as-common-as-in-men-study-finds/.
"Time trends in the male to female ratio for autism incidence: population based, prospectively collected, birth cohort study". Şuradan alındı: https://www.bmj.com/content/392/bmj-2025-084164.
