Günümüzde Silikon Vadisi denince akla gelen ilk profil kapüşonlu sweatshirt giyen genç erkekler olsa da, bilgisayar programcılığının şafağında durum tam tersiydi. Bilgisayar bilimi, başlangıçta bir "kadın işi" olarak doğdu ve gelişti. Peki, 1980’lerde %38 olan kadın programcı oranı, sektör devasa bir ekonomik güce dönüşürken nasıl oldu da bugün %20’li seviyelere geriledi?
"Sıkıcı" bir büro işi olarak yazılım
1940’larda donanım (hardware) inşa etmek, ağır metal işçiliği ve mühendislik gerektirdiği için "erkek işi" kabul ediliyordu. Yazılım (software) ise o dönemde henüz isimlendirilmemişti bile. Erkek yöneticiler, bu işi kâğıt üzerindeki planları makineye girmekten ibaret, düşük statülü bir "sekreterlik" veya "büro işi" olarak görüyordu.
1946’da dünyanın ilk genel amaçlı elektronik bilgisayarı olan ENIAC’ın programcı kadrosunun tamamı kadınlardan oluşuyordu: Kathleen McNulty, Frances Bilas, Elizabeth Jennings, Frances Elizabeth Snyder, Ruth Lichterman ve Marlys Westhoff. Herhangi bir kullanım kılavuzu ya da hazır bir programlama dili yoktu; onlar mantık diyagramlarını kullanarak kodlamayı sıfırdan icat ettiler. Ancak basın makineyi tanıtmaya geldiğinde, bu kadınların adı bile anılmadı; onlar sadece makinenin yanında duran "modeller" olarak görüldü.
NASA’nın "İnsan Bilgisayarları"
1960'larda NASA, Apollo görevleri için karmaşık yörünge hesaplamalarını yapan kadınlara "İnsan Bilgisayarlar" (Human Computers) diyordu. Margaret Hamilton gibi isimler, aya iniş yapan yazılımın temellerini attı. Erkek mühendisler teorik fizik ve donanımla ilgilenirken, karmaşık kod bloklarını yazma ve hata ayıklama işi kadınlara bırakılmıştı. Çünkü o dönemde kod yazmak, "yaratıcı bir eylem" değil, "uygulama işi" olarak küçümseniyordu.
Statü ve Para: "Yazılım Mühendisliği"nin Doğuşu
1960’ların sonuna gelindiğinde sektörde bir kırılma yaşandı. Şirketler, yazılımın aslında sistemin beyni olduğunu ve bu işten inanılmaz paralar kazanılabileceğini fark etti. Bu farkındalıkla birlikte "kadın işi" olan bu alanın adı "Yazılım Mühendisliği" olarak değiştirildi.
Statü yükseldikçe, işe alım süreçleri profesyonelleşti ancak bu süreçler kadınların aleyhine işledi. Şirketler "ideal programcıyı" belirlemek için kişilik testleri uygulamaya başladı. Bu testler, "asosyal ve matematik odaklı" karakterleri arıyordu. O dönemde kadınların matematik eğitiminden mahrum bırakılması ve sosyal rolleri, bu testlerde elenmelerine neden oldu. 1960’ların ortasında şirketlerin %80’i bu taraflı testleri ana kriter haline getirmişti.
1984: Geriye sayım başlıyor
ABD’de bilgisayar bilimleri bölümlerinde kadın mezun oranı 1984’te %37,1 ile zirve yaptı. Ancak tam da bu yıllarda kişisel bilgisayarların (PC) eve girmesiyle tablo değişti.
Pazarlama Stratejisi: İlk ev bilgisayarları (Commodore 64, Apple II) "erkek çocukları için oyuncak" olarak pazarlandı. Reklamlarda sadece erkek çocukları video oyunu oynarken gösteriliyordu.
Aile Tercihleri: Aileler bilgisayarları genellikle oğullarının odasına kuruyor, kız çocuklarını bu "teknik oyuncaktan" uzak tutuyordu.
Üniversite Farkı: 1990’lara gelindiğinde, bilgisayar bilimi derslerine giren erkek öğrenciler evdeki bilgisayarları sayesinde yılların tecrübesine sahipken, kadın öğrenciler derse ilk kez klavyeye dokunarak başlıyordu. Bu uçurum, kadınların alanı terk etmesine yol açtı.
Bugün dünya genelinde programcıların sadece yaklaşık %28'i kadın. Sektör, 40 yıl öncesinden 10 kat daha fazla istihdam yaratmasına rağmen, kadın temsili oransal olarak azaldı.
Tarihsel döngü bize şunu öğretiyor: Bir alan "sekreterlik" veya "yardımcı iş" olarak görüldüğünde kadınlara terk ediliyor; ancak prestijli, kârlı ve stratejik hale geldiğinde kadınlar sistematik olarak bu alanın dışına itiliyor. Bilgisayar biliminin öncüleri olan kadınların hikayesi, teknolojinin geleceğinin neden daha kapsayıcı olması gerektiğini bir kez daha kanıtlıyor.
