Doğumda ağrıyı azaltan yöntemler

ÇOCUKLU HAYAT

Doğumla ilgili size söylenmeyen şeyler var!

ÇOCUKLU HAYAT

Rehber: Doğumda yapılan müdahaleler

1. Doğumda ağrı kesici olarak kullanılan medikal yöntemler

1800’lerde “kloroform” gibi bayıltıcı etki yapan maddeler, doğumlarda ağrı kesici olarak kullanılmaya başlanmıştı. Hatta üst üste doğumlar ve kayıplar yaşayan Kraliçe Victoria’nın kloroforma “kralların kloroformu” dediği ve doğumda bayıltılma fikrinin popüler olmasına sebep olduğu bilinir.

Günümüzde elbette hem anneye, hem de bebeğe olabildiğince zarar vermeden doğumda ağrıyı azaltmak için birçok modern yöntem bulunuyor. Basit ağrı kesicilerden hafif anestezi yöntemlerine uzanan doğumda medikal ağrı azaltma yöntemleri şöyle sıralanabilir:

Basit ağrı kesiciler

Doğumun özellikle erken saatlerinde en çok başvurulan basit seçenek, damar yolundan verilen parasetamol uygulamasıdır. Ağrıyı tamamen ortadan kaldırmasa da keskinliği törpüleyerek daha katlanılır hale getirebilir. Sersemlik yaratmaması ve bebeğin solunumunu baskılama riskinin düşük olması tercih edilme nedenleri arasında. İbuprofen gibi bazı ağrı kesiciler doğum sırasında genelde kullanılmıyor.

Narkotik ağrı kesiciler

Doğum sürecinde gerekli görüldüğünde meperidin, tramadol, morfin ya da fentanil gibi ilaçlar damardan ya da kas içine uygulanabilir. Bazı hastanelerde hasta kontrollü pompa (PCA) ile küçük dozlar halinde verildiği uygulamalar da mevcut. Amaç, ağrının keskinliğini almak ve doğum yapan kişinin biraz nefeslenmesini sağlamaktır. Çoğu kişide ağrıyı tamamen ortadan kaldırmaz. Yan etkiler arasında bulantı, baş dönmesi, uyku hali ve kaşıntı sayılabilir. Yüksek dozlarda annede solunumun yavaşlaması görülebilir. Bu ilaçlar plasentayı geçtiği için doğuma çok yakın verildiklerinde bebekte geçici solunum baskılanması yapma riski taşır; bu yüzden zamanlama ve yakın izlem önemlidir.

Epidural

Epidural anestezi uygulamasında bel bölgesindeki sinirlerin yakınına ince bir kateter yerleştirilir ve buradan düşük doz lokal anestezik, bazen az miktarda opioid ile birlikte, düzenli olarak verilir. Doğumda ağrıyı en güçlü şekilde azaltan yöntemlerden biridir.

Bilinci etkilemez; kişi konuşur, dinlenir, çoğu zaman sürece aktif katılmaya devam eder. Dozlar ayarlanabildiği için ağrı kontrolü ihtiyaca göre artırılıp azaltılabilir. Modern uygulamalarda sezaryen oranlarını artırdığına dair net bir kanıt yoktur; yine de ikinci evrenin (iten dönem) biraz uzaması ve vakum-forseps ihtiyacının az da olsa artması mümkündür. En sık görülen yan etkiler tansiyon düşmesi, üşüme-ürperme, kaşıntı ve bacaklarda geçici uyuşukluktur. Nadir de olsa baş ağrısı, enfeksiyon ya da sinir hasarı riski bulunur.

Entonoks

Yarı yarıya nitröz oksit ve oksijen karışımı bir maskeyle, kasılma gelirken solunur. Etkisi hızlı başlar, hızlı biter; kontrol doğum yapan kişidedir. Doğumun gidişini ve bebeğin durumunu belirgin şekilde değiştirmeden ağrıyı “katlanılabilir” düzeye çekebilir, ancak epidural kadar güçlü değildir ve bazıları için yetersiz kalabilir. Baş dönmesi, bulantı ve sersemlik sık görülen yan etkilerdir. Çevresel etkisi yüksek bir sera gazı olması nedeniyle iyi havalandırma ve sızıntı kontrolü gerektirir. Türkiye’de yaygın kullanılan bir yöntem değildir.

2. Doğumda ağrı kesici olarak kullanılan doğal yöntemler

Nefes ve gevşeme (yoga, müzik, meditasyon, hipnoz)

Amaç, bedeni gevşetip nefes ve nabzı sakinleştirerek ağrı algısını yönetmek. Çalışmalar, özellikle yoga ve müziğin ağrıyı ve korkuyu azaltıp “baş etme” hissini artırabildiğini; hipnoz hazırlığının bazı kadınlarda ilaç gereksinimini düşürebildiğini bildiriyor.

Pozisyon değiştirme ve hareket

Dünya genelinde en çok kullanılan seçenekler arasında. Kadınların önemli bir kısmı nefes teknikleriyle birlikte pozisyon değişiminden yararlanıyor; hareket etmek ve dik duruşlar bazıları için sancıyı daha katlanabilir kılabiliyor.

Manuel teknikler (masaj, refleksoloji, sıcak-soğuk uygulama)

Birinci evrede masaj ağrıyı anlamlı azaltabiliyor; sıcak paketler ikinci evrede ağrıyı düşürüyor ve düşük kaliteli kanıtla doğumu kısaltabiliyor. Yan etkiler nadir.

Akupunktur ve akupresür

Bazı çalışmalarda ağrıdan memnuniyeti artırıp ek ilaç ihtiyacını azaltabildiği, akupresürün ağrı şiddetini hafif düşürdüğü gösterildi; ciddi yan etki bildirilmedi.

Doğum topu (pilates topu)

Sallanma ve kalça rotasyonlarıyla ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir; meta-analizlerde ağrı puanlarında anlamlı düşüş bildirildi.

TENS (cilt üzerinden elektriksel uyarım)

Omuz-bel bölgesine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla düşük akım uygulanır; ağrı sinyallerinin iletimini kısmen engelleyip endorfin salınımını tetikleyebilir. Meta-analizlerde ağrıyı azaltma yönünde sonuçlar var; bazı RCT’ler yüksek frekans/geniş nabız genişliğinin daha etkili olabildiğini gösteriyor. Türkiye’de doğumda yaygın kullanılan bir uygulama değil, ancak ilginizi çekiyorsa, yine de doktorunuza danışabilirsiniz.

Aromaterapi

Uçucu yağların kokusunu solumak ya da masajda kullanmak, bazı çalışmalarda doğumun ilerleyen evrelerinde ağrıyı azaltmayla ilişkilendirildi. Bitkilerin aromaterapik özlerinin ne şekilde etkili olduğunu açıklamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulsa da, doğumda aromaterapi kullanımı ile ilgili ciddi yan etki bildirimleri az.

Müzik ve görsel-işitsel odaklama (VR dahil)

Müziğin ağrı algısını azaltabildiğini bildiren çok sayıda çalışma var; bazı davranışsal video/VR içerikleri de aktif evrede ağrıyı düşürebiliyor.

Kaynaklar: Sivan Zuarez-Easton. "Pharmacologic and nonpharmacologic options for pain relief during labor: an expert review". Şuradan alındı: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37005099/.

"Pain Relief In Labour: Options, Pros & Cons". Şuradan alındı: https://hssh.health/blog/pain-relief-in-labour-options-pros-and-cons/.

ÇOCUKLU HAYAT

Doğum sürecini hızlandırmak için 5 yöntem

ÇOCUKLU HAYAT

Doğumu kolaylaştıran 7 pozisyon